Advanced Trauma Life Support® ve ATLS®, American College of Surgeons’un tescilli ticari markalarıdır. American College of Surgeons Amerika Birleşik Devletleri’nde basılmıştır.

American College of Surgeons, Travma Komitesi ve katkıda bulunan yazarlar, burada yer alan ilaç dozlarının ve tedavi önerilerinin yayımlandığı tarihte genel kabul görmüş standartlarla uyumlu ve doğru olmasına özen göstermiştir. Ancak yeni araştırmalar ve klinik deneyimler bilgimizi genişlettikçe, tedavi ve ilaç uygulamalarında değişiklikler gerekli veya uygun hale gelebilir. Okuyucuların ve bu kursun katılımcılarının, uygulanacak her ilacın önerilen dozunu, uygulama yöntemini ve süresini ve kontrendikasyonlarını doğrulamak için üretici tarafından sağlanan en güncel ürün bilgilerini kontrol etmeleri önerilir. Hastaya verilecek en uygun tedaviyi belirlemek ve bakımın tüm yönlerinde bilgi sahibi olmak lisanslı hekimin sorumluluğundadır. Servikal yakalıklar ve omurga hareket kısıtlaması, omurga yaralanması olan hastaların taşınmasında hâlen güncel PHTLS standardıdır. Kontrollü hastane ortamlarında bu yakalıklar ve immobilizasyon cihazları çıkarılacaksa, bu işlem yaralanmanın stabil olduğu doğrulandığında yapılmalıdır. Bazı fotoğraf ve videolarda, belirli beceri gösterimlerinin daha net anlaşılabilmesi için servikal yakalıklar ve immobilizasyon cihazları çıkarılmıştır. American College of Surgeons, Travma Komitesi ve katkıda bulunan yazarlar, bu ATLS Programının Onuncu Baskısındaki içeriğin kullanımından veya uygulanmasından doğrudan ya da dolaylı olarak kaynaklanan herhangi bir sorumluluk, kayıp veya zararı reddeder.

BU MATERYALLER “OLDUĞU GİBİ” SUNULMAKTADIR VE TÜM KUSURLARIYLA BİRLİKTE SAĞLANMAKTADIR. ACS, BU MATERYALLERLE İLGİLİ OLARAK AÇIK VEYA ZIMNİ HER TÜRLÜ BEYAN VE GARANTİYİ REDDEDER; BUNA TİCARİ ELVERİŞLİLİK, BELİRLİ BİR AMACA UYGUNLUK, DOĞRULUK VEYA İHLAL ETMEMEYE İLİŞKİN AÇIK VEYA ZIMNİ GARANTİLER DAHİLDİR.

İleri Travma Yaşam Desteği (ATLS®) Kursunun bu 11. Baskısını, 22 Ocak 2024 tarihinde Filipinler’in Manila şehrindeki evinde 89 yaşında hayatını kaybeden James K. Styner, MD, FACS’a ithaf ediyoruz. ATLS Kursunun geliştiricisi (Paul E. Collicott, MD, FACS ile birlikte) ve öncüsü olan Dr. Styner, 22 Temmuz 1934 tarihinde Kaliforniya, Los Angeles’ta doğmuş ve Kaliforniya Üniversitesi–Irvine Tıp Fakültesine devam etmiş, ardından ortopedik cerrahi alanında eğitim almıştır.

17 Şubat 1976 tarihinde, ATLS® Kursunun geliştirilmesine doğrudan yol açan trajedi meydana gelmiştir; Dr. Styner, eşi Charlene ve dört çocuklarıyla birlikte, Dr. Styner’ın pilotluğunu yaptığı bir uçakla Nebraska, Lincoln’daki evlerine dönerken, Nebraska’nın kırsal bir bölgesindeki bir tarlaya düşmüştür. Kazanın ardından Dr. Styner, ailesi için kırsal bölgede uygun erken yaralanma değerlendirmesi ve bakımına ulaşmakta zorlanmıştır. Aile hekimi ve arkadaşı olan Dr. Ronald Craig ile, kendisinin ve çocuklarının aldığı başlangıçtaki organize travma bakımının yetersizliği konusundaki endişelerini paylaşmış, bunun üzerine Dr. Craig ünlü şekilde şu yanıtı vermiştir: “Onları suçlamadan önce eğitmek zorundasın.” Bununla birlikte, travma bakımının temel prensiplerini öğretecek bir kurs fikri doğmuştur.

İlk geliştirme sürecinin ardından, kurs 1980 yılında American College of Surgeons (ACS) bünyesine bir eğitim programı olarak dahil edilmiş ve Travma Komitesi’nin (COT) bölgesel yapısı kullanılarak hızla Kuzey Amerika genelinde yaygınlaştırılmıştır. ATLS günümüzde dünya genelinde genişlemiş olup, 10’dan fazla farklı dile çevrilmiş ve şu anda yaklaşık 100 farklı ülkede her yıl 50.000’den fazla katılımcıya öğretilmektedir. İleri Travma Yaşam Desteği Kursunun bu 11. Baskısı, yaralanmaların eş zamanlı tanınması ve tedavisine yönelik erken odaklanmaya saygı duruşunda bulunurken, ATLS katılımcıları için sağlanan değerlendirme ve beceri eğitimini çok sayıda kaynak ve yöntem aracılığıyla geliştirmektedir. Yaralı hastaya yaklaşımı dünyaya daha iyi bir şekilde gösterdiği için Dr. Styner’a teşekkür ederiz.

Dr. Styner’ın anısına ve dünya çapında travma eğitimine olan adanmışlığına ithafen, ACS Foundation, düşük kaynaklı bölgelerde ATLS ve diğer travma programlarının katılımcı başına maliyetini azaltmaya yardımcı olmak ve travma eğitimi kursları için eğitim bileşenlerinin geliştirilmesi veya tercümelerini desteklemek amacıyla Travma Eğitim Fonu için bağış kabul etmektedir. Bağış yapmak için lütfen www.facs.org/trauma-education-fund adresini ziyaret ediniz.

James K. Styner, MD, FAC

PATRICIA L. TURNER, MD, MBA, FACS

Yaralı hastalar için daha iyi sonuçlar sağlamaya yönelik bağlılığımız evrenseldir; ancak uygulama ortamları, mevcut kaynaklar, diller ve yaralanma mekanizmaları evrensel değildir. Dünyanın dört bir yanından kendini adamış liderlerin birleşik çabaları, İleri Travma Yaşam Desteği® (ATLS®) Kursunun kalitesini artırmada başarılı olmuştur; bu, kurs içeriğinin travma bakımını destekleyecek herhangi bir altyapıya sahip tüm ülkelerde ve sistemlerde geçerli olmasını sağlayarak gerçekleştirilmiştir. ATLS Kursu, hekimlere ve diğer sağlık profesyonellerine, ortak bir terminoloji kullanarak protokoller boyunca ilerlemelerini sağlayan, çoklu yaralanması olan hastaların değerlendirilmesi ve yönetimine yönelik özlü ve yapılandırılmış bir yaklaşım sunmak üzere tasarlanmıştır.

Zamanla, hem kurs içeriği hem de sunum yöntemleri, katılımcıların çeşitli ihtiyaçlarını karşılamak üzere gelişmiştir. 11. Baskıda, kaynakların veya uygulama ortamlarının orijinal önerilerden farklı olduğu durumlarda bakımın uyarlanmasını ya da “esnetilmesini” sağlayan önerilere önemli ölçüde özen ve düşünce gösterilmiştir. Bu temel uyarlanabilirliğin kabul edilmesi, ATLS’nin dünya genelinde farklı ortamlarda benimsenmeye devam etmesini onurlandırmaktadır. “Herkes için Travma Eğitimi” ilkesi, yaralı hastaya yaklaşımını geliştirmek isteyen neredeyse her bölgeye kursun benimsenmesini kolaylaştırmak üzere tasarlanmış ortaklıklar ve yaygınlaştırma modelleri aracılığıyla uygulanmaktadır.

Bir travma bakım ekibi, birçok farklı sağlık profesyonelini entegre eder ve ATLS revizyon ekibi de cerrahi ve uygulama disiplinleri genelinde bu genişliği yansıtmaktadır. ACS Travma Komitesi, ilgi alanlarının, yeteneklerin ve yaşanmış deneyimlerin en geniş katılımını sağlamak amacıyla bilinçli olarak kapsayıcıdır. Bunun sonucunda, yaklaşık 20 ülkeden ve çok sayıda uzmanlık ve disiplinden 200’den fazla gönüllü bu 11. Baskı revizyonuna katkıda bulunmuştur. Onların düşünceli katkıları ve uzmanlıkları, yenilikçi sunum ve öğretim yöntemleriyle birleşerek, tüm travma bakım ekibinin ATLS deneyimini kritik bilgi ve becerilerle tamamlamasını sağlamaya yardımcı olmuştur. Bugüne kadar bu kursu yaklaşık 100 ülkede 1,5 milyondan fazla katılımcıya öğreten binlerce eğitmene minnettarız.

Topluca, kanıta dayalı travma bakımının bu uygulayıcıları, yaklaşık 50 yıldır mükemmeliyeti hedeflemektedir. ATLS’nin en yeni versiyonuyla etkileşime girerken, siz de bu kalıcı ve hayati amacın ilerletilmesine katkıda bulunuyorsunuz—yaralı hastalar için en uygun bakımın sağlanması. Teşekkür eder, başarılarınız için en iyi dileklerimizi sunarız.

Patricia L. Turner, MD, MBA, FACS
İcra Direktörü ve CEO
American College of Surgeons

EFFREY D. KERBY, MD, PHD, FACS

İleri Travma Yaşam Desteği® (ATLS®) Kursu, dünya genelinde yaralı hastaların bakımına adanmış sağlık profesyonellerinin eğitimi için altın standart olmaya devam etmektedir. Travma Komitesi (COT), ilk ATLS kılavuzunun yayımlanmasından bu yana geçen 45 yıldır ATLS eğitimini sürekli olarak güncelleme ve geliştirme konusundaki kararlılığını sürdürmektedir. Kursun bu 11. Baskısı, en güncel kanıta dayalı uygulamaları içermesi ve ATLS eğitiminin travmatik yaralanma sonuçlarını olumlu yönde etkilemek için uygulanabileceği farklı kaynak ortamlarını tanıması bakımından önemli ilerlemeler sunmaktadır.

Günümüzde, ATLS Kursları Amerika Birleşik Devletleri’nden daha fazla sayıda yurtdışında verilmektedir ve dünya genelinde yaklaşık 100 ülkede aktif olan güçlü eğitim programları bulunmaktadır. ATLS eğitimine küresel katılımın bir göstergesi olarak, bu baskının içeriğini şekillendirmek üzere uluslararası topluluğu bilinçli olarak kapsaması önemliydi. ATLS 11. Baskısının geliştirilmesi sürecinde, COT’un 20’den fazla farklı ülkeden, ATLS eğitiminin verildiği farklı bakım ve kaynak ortamlarını temsil eden katkıda bulunanları bir araya getirmiş olmasından gurur duyuyorum. ATLS, dünya genelinde multidisipliner travma bakım klinisyenleri için ortak bir “dil” sağlamaya devam ederek, yaralı hastanın bakımını optimize etmeye yönelik standart bir yaklaşım sunmaktadır ve bu, kuruluşundan bu yana temel yol gösterici ilkesi olmuştur.

Dikkat çekici olarak, travma hastasının bakımı yıllar içinde yeni teknolojik gelişmelerle evrilmiş olsa da, ATLS’nin temel ilkeleri uygulanabilirliğini sürdürmektedir; örneğin yaralanmanın hızlı tanımlanması ve acil yaşamı tehdit eden durumların önceliklendirilerek ele alınması gibi. Bu 11. Baskı, Dr. Styner’ın bu kurs için ortaya koyduğu orijinal vizyon ve amaca uygun bir saygı duruşudur. Dr. Styner ve ailesinin dahil olduğu trajik bir uçak kazasının ardından doğan bu kursun, yaralı hastaya bakımın kalıcı ilkeleri üzerinden şekillenmesi, öğretileri sayesinde hayatı kurtarılan pek çok kişi için bir başarıya dönüşmüştür.

Zamanlarını ve enerjilerini bu 11. Baskıya adayan çok sayıda cerraha, travma bakım klinisyenine, eğitimciye ve ACS personel ortaklarına teşekkür etmek isterim. Yüz yüze toplantılarda geçirilen sayısız saat, farklı zaman dilimlerinde yapılan telekonferanslar ve bireysel içerik geliştirme çalışmaları sayesinde, eğitimde yeniliği modelleyen, güncel ve birçok farklı uygulama ortamına uyarlanabilir bir kurs ortaya koymuşlardır. Bu kurs, yaralı hastanın bakımına yönelik temel eğitim içeriğini sunmakta olup, yeni yeniden tasarlanmış MyATLS® uygulaması ile birlikte kullanıldığında, sahadaki klinisyenleri travma hastalarının ilk değerlendirilmesi ve stabilizasyonu için hazırlayacaktır. Bu 11. Baskıyı sizinle paylaşmaktan heyecan duyuyoruz.

Jeffrey D. Kerby, MD, PhD, FACS
ACS Travma Komitesi Başkanı

Advanced Trauma Life Support® ve ATLS®, American College of Surgeons (ACS) tarafından sahip olunan tescilli ticari markalar ve hizmet markalarıdır. Bu markaların, ACS Travma Komitesi (COT) organizasyonu dışındaki bireyler veya kuruluşlar tarafından herhangi bir mal veya hizmet için kullanımı, ACS’nin önceden onayını gerektirir. Bu markaların herhangi bir şekilde çoğaltılması, özellikle ACS COT bünyesindeki ACS ATLS® Kursu ile bağlantılı olarak kullanıldığında, mülkiyeti belirtmek amacıyla uygun ortak hukuk ticari marka sembolünü (™) içermelidir.

ATLS® Kursunun küresel erişimi göz önünde bulundurulduğunda, ATLS Kurs Kılavuzunun bu Baskısı ve beraberindeki materyaller, farklı bölgelerdeki tüm katılımcılar ve eğitmenler için açıklık ve anlaşılabilirliği sağlamak amacıyla terminolojide bazı uyarlamalar gerektirebilir.

ATLS® Programının amacı, eğitim yoluyla hayat kurtarmaktır. Güvenli ve verimli bir öğrenme ortamının teşvik edilmesi, başarılı bir eğitim sürecinin merkezinde yer alır. Etkileşimli senaryolar ve görsel yardımcılar gibi katılımcı dostu içerikler, anlayışı ve katılımı büyük ölçüde artırır. Bu materyallerin küresel ölçekte standartlaştırılmış esnekliği, yüksek kalite standartları ve en iyi uygulamalar korunurken eğitim içeriğinin çeşitli ortamlara uyarlanmasına olanak tanır. Bu yaklaşım yalnızca sağlık profesyonellerini güçlendirmekle kalmaz, aynı zamanda hasta bakımının en yüksek saygı, onur ve mükemmeliyet düzeylerinde sunulması için bir model oluşturur. Nihayetinde bu kurs, katılımcılara travma bakımında uyarlanabilir en iyi uygulamaları hayata geçirebilmeleri için gerekli temel bilgi ve becerileri sağlayarak tüm hastalar için optimal sonuçların elde edilmesini teşvik eder.

ATLS, bir eğitim aracı olarak tasarlanmıştır ve klinik yargının yerine geçmesi veya klinik yeterliliğin bir ölçütü olarak kullanılması amaçlanmamıştır. Bir klinisyenin bakım verme veya girişim yapma yetkilerinin belirlenmesi, ACS’nin değil, yerel yönetim otoritelerinin sorumluluğundadır. Bu kılavuz boyunca, American College of Surgeons Travma Komitesi, ACS COT veya kısaca Komite olarak anılacaktır; Eyalet ve Bölge Başkanları ise S/P Başkanları olarak ifade edilecektir.

ATLS® Kursu, hastaların değerlendirilmesi ve tedavisi için organize ve sistematik bir yaklaşım oluşturur, bakım standartlarını teşvik eder ve yaralanmayı küresel bir sağlık sorunu olarak tanır. Bu yaklaşım, uygulama alanı ve deneyimi ne olursa olsun herhangi bir klinisyen tarafından kolayca hatırlanabilir ve travma resüsitasyonu sürecinin stres, anksiyete ve yoğunluğu altında hızlıca hatırlanabilir. ATLS, tüm klinisyenler için ekip içi ve hasta transferi iletişimini kolaylaştıran ortak bir dil sağlar.

Kurs, katılımcılara değerlendirme, tedavi, eğitim ve kalite güvencesi için bir temel sunar; ölçülebilir, tekrarlanabilir ve kapsamlı bir travma bakım sistemi tanıtır. ATLS Programı, dünya genelinde yaralı hastaların bakımına olumlu katkıda bulunmuştur. Bu etki, kurs katılımcılarının artan bilgi ve becerilerinin yanı sıra travma sistemlerinin gelişiminin teşvik edilmesinin bir sonucudur. Yaklaşık yarım yüzyıllık ATLS eğitimi ve revizyonları boyunca, teknikler, teknoloji ve travmatoloji bilimi ilerledikçe kurs içeriği de gelişmiştir. İleriye dönük olarak, ATLS Programı travma hastasının bakımına katılan çok sayıdaki klinisyenin ihtiyaçlarını karşılamak üzere içeriğini geliştirmeye devam edecektir.

11. Baskı revizyon süreci, önceki versiyonların küresel katılımını ve olumlu yönünü sürdürmüştür. ATLS® alt komite üyeleri ve cerrahi eğitim uzmanları ile yapılan çok sayıda toplantı sonucunda tipik bir ATLS katılımcısı tanımlanmıştır. Bu katılımcı, acil travma bakımındaki yolculuğuna yeni başlayan ve sıklıkla Seviye 1 Travma Merkezi dışında çalışan bir klinisyendir. Bununla birlikte, ileri düzey merkezlerde çalışan klinisyenler de ATLS’de aktarılan bilgi ve becerilerden fayda sağlayacaktır.

Kursun her yönü gözden geçirilmiş ve revize edilmiştir; buna bu kılavuz, interaktif tartışma materyalleri, beceri istasyonu müfredatları, çevrim içi modüller, video kaynakları, ilk değerlendirme istasyonları, çoktan seçmeli sınav soruları, MyATLS® uygulama içeriği ve politikalar dahildir. Tüm bileşenler, ATLS katılımcısının ihtiyaçlarını karşılamak ve mevcut en iyi tıbbi ve eğitsel kanıtlara uymak amacıyla yeniden oluşturulmuştur. Travmatoloji alanı ATLS’nin başlangıcından bu yana belirgin şekilde genişlediğinden, bilişsel yüklenme riski tanınmış ve azaltılmıştır. Yeni içerikler eklenmiş olmasına rağmen, hedeflere odaklanma, kavramların entegrasyonu ve kurs öncesi materyallerin sağlanması sayesinde kurs süresinde artıştan kaçınılmıştır.

Yirmi dört içerik alanı belirlenmiştir. 20’den fazla ülkeden küresel travma liderleri gönüllü olarak bu alanlara dağıtılmış ve her konuya çeşitli bakış açıları kazandırılmıştır. Her ekipte bir cerrahi eğitimci kilit üye olarak yer almıştır. Bu çalışma grupları sık sık bir araya gelmiş ve her içerik alanı için yeni öğrenme hedefleri geliştirmiştir. Ürün sorumluları bu hedefleri ATLS Kursu ürünlerini oluşturmak üzere uygulamaya dönüştürmüştür.

ATLS® klinisyenleri çok çeşitli uygulama ortamlarında hastaları tedavi eder. Bazıları personel, kan ürünleri, uzman bakım ve ileri teknolojiye sürekli ve neredeyse sınırsız erişime sahip merkezlerde çalışırken; diğerleri tanısal araçlara, uzmanlara, kan ürünlerine ve ilaçlara erişimin sınırlı olduğu veya hiç olmadığı merkezlerde görev yapmaktadır. Tıbbi uygulamalar, çeşitli yerel, eyalet, bölgesel, il ve ulusal otoriteler tarafından düzenlenmektedir. Bu uygulama ortamları ve kaynak farklılıklarının farkında olarak, ATLS Kursu içeriğinin uyarlanabilirliğini teşvik etmek amacıyla “standartlaştırılmış esneklik” kavramı geliştirilmiştir. Bir “Flex” çalışma grubu oluşturulmuş ve tüm materyalleri kaynak erişilebilirliği açısından inceleyerek ATLS Kursunun çok çeşitli uygulama ortamlarında kullanılabilir olmasını sağlamıştır.

ATLS katılımcıları farklı kültür ve geçmişlerden gelmektedir. Başarılı bir eğitim programı, tüm materyallerde güvenli ve etkili terminoloji, ifade ve görselleri içeren, öğrenmeye elverişli bir ortam oluşturmalıdır. ATLS’nin hayat kurtaran bilgi, beceri ve tutumlarının etkili şekilde aktarılabilmesi için her katılımcının kendisini kursun kabul edilmiş bir üyesi olarak görebilmesi gerekir. Bu nedenle başka bir çalışma grubu, öğrenmeyi teşvik etmek ve içerik ile sunumun tüm ATLS katılımcıları için uygun olmasını sağlamak amacıyla materyalleri farklı kültürlere uyarlanabilirlik açısından incelemiştir.

Hayatı en çok tehdit eden durumu önce tedavi et ilkesi, ATLS mnemoniğinin temel prensibi olmaya devam etmektedir. Bu tehdit, klinik durumun özelliklerine göre belirlenir. Bazı hastalarda, masif dış kanamanın hızlı kontrolü hayat kurtarıcıdır. Askerî ve sivil araştırmalar, uygun klinik bağlamlarda hava yolu girişimlerinden önce bu yaklaşımın uygulanmasını doğrulamıştır. Bu nedenle, iyi bilinen ATLS mnemoniğinin başına “x” harfi eklenmiştir. ABCDE artık xABCDE olmuştur.

Yaralanma ve yaralanma bakımı, tıbbi tesisin sınırlarının ötesine ve fiziksel müdahalelerin sınırlarının dışına uzanan ortamlarda gerçekleşir. Yaralanma önleme ve travma sistemi geliştirme fırsatları, hastanın yaralanma olayları üzerinden fark edilebilir. Bütüncül bir yaklaşım, her bireyin onurunu ve değerini tanır ve optimal sonuçlar elde etmek için zorunludur. Bakım ekibi içinde, hastaya ve aile üyelerine yönelik ve hasta transferi sırasında etkili iletişim, morbidite ve mortaliteyi önler.

Yaralı hastanın akut yönetimine uygulanabilir her konunun giriş düzeyinde bile tartışılması, ATLS Kurs süresini aşırı derecede artıracak ve bilişsel yüklenmeye neden olacaktır. Bu nedenle, konular klinik uygulamada olduğu gibi entegre edilerek, yaralı bir hasta bağlamı içinde sunulmuştur. ATLS®, fiziksel, iletişimsel, bütüncül, önleyici, sistem temelli ve klinik etkileşimin diğer yönlerinin bu entegrasyonunu “örgü (weave) konsepti” olarak adlandırmaktadır.  Şekil 1, örgü konseptini göstermektedir.

10. Baskıda, beceri istasyonları kritik ABCDE mnemoniğinin uygulanmasını ve akılda tutulmasını desteklemek amacıyla başarılı bir şekilde Airway (Hava yolu), Breathing (Solunum), Circulation (Dolaşım) ve Disability (Nörolojik durum) olarak yeniden düzenlenmiştir. Bu 11. Baskıda ise bu yeniden düzenleme, katılımcının bilişsel süreçlerini ve ilk değerlendirme sırasında xABCDE uygulama performansını geliştirmek amacıyla tüm kursa genişletilmiştir.

Bu kılavuz üç ana bölüm halinde düzenlenmiştir.

Bölüm I, Yaralı Hastanın Değerlendirilmesi, Yönetimi ve Resüsitasyonu başlığını taşır. Bu ilk bölüm, hem primer hem de sekonder değerlendirmelere ilişkin konuları içerir. xABCDE başlıkları, ekip işlevi, iletişim, termal yaralanmalar, özel popülasyonlar, kas-iskelet travması ve hasta transferi ile birlikte ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Masif kanamanın kontrolü ayrı bir konu olarak ele alınmıştır. Hava yolu eğitimi, entübasyon için ilaç uygulanmasından önce şoktaki hastaların resüsitasyonuna daha fazla vurgu içerecek şekilde genişletilmiştir. 10. Baskıdaki Torasik Travma bölümünde tartışılan konuların çoğu, Solunum ve Ventilasyonun Değerlendirilmesi ve Yönetimi başlığı altında yer almakta, diğerleri ise yeni oluşturulan Torasik, Abdominopelvik ve Genitoüriner Travma bölümüne aktarılmıştır. Torasik yaralanmalarda ağrı yönetiminin önemi vurgulanmaktadır. 10. Baskıdaki Şok bölümüne ait içerik, Dolaşımın Değerlendirilmesi ve Volüm Resüsitasyonu başlığı altında yer almakta ve genişletilmiştir. 10. Baskıdaki Kafa Travması ile Omurga ve Omurilik Travması konuları, Nörolojik Değerlendirme ve Yönetim: Disability başlığı altında birleştirilmiştir. Primer değerlendirmede Yer Açma (Exposure) ve Çevresel Tehditler başlığı altında, Hipotermi ve Sıcaklık Yaralanmaları konuları eklerden alınarak bu bölüme taşınmıştır.

Ekip dinamikleri ve iletişimin kritik önemi, 10. Baskıdaki bir ekten çıkarılarak Resüsitasyon Ekibi Fonksiyonu ve İletişim başlıklı genişletilmiş Bölüm I içerisine taşınmasıyla vurgulanmıştır. Yanık yaralanmalarında volüm resüsitasyonu, American Burn Association önerilerini takip etmektedir. Geriatrik Travma başlığı, Yaşlı Erişkinde Travma olarak yeniden adlandırılmış ve bu hassas popülasyonda yaralanma ve frailty’nin (kırılganlığın) artan önemini yansıtacak şekilde genişletilmiştir. Kesin Tedaviye Transfer bölümünde, güncellenmiş bir transfer iletişim mnemoniği olan S-xABCDE-BAR tanıtılmıştır.

Bölüm II, örgü (weave) konularının çoğunu kapsamaktadır. Travma Sistemleri, ATLS® katılımcılarına bu konuyu tanıtan tamamen yeni bir bölümdür. Triaj ve afet yönetimine ilişkin kavramlar, eklerden çıkarılarak genişletilmiş bir bölüme taşınmıştır. Üç yeni bölüm olan Yaralanma Önleme, Travma Bilinçli Bakım ve Sağlığın Sosyal Belirleyicileri ile Akut Durumda Kötü Haber Verme, travma bakımındaki bu kritik konuları ele almaktadır.

Bölüm III, spesifik yaralanmalar ve yaralanma paternlerine ilişkin konuları içerir. Torasik, Abdominopelvik ve Genitoüriner Travma bölümü, daha önce ele alınmamış spesifik yaralanmaları gözden geçirir ve 10. Baskıdaki Abdominal ve Pelvik Travma bölümünde yer alan konulara güncellemeler getirir. Penetran Travma, bu yaralanmaların kendine özgü yönetim zorluklarına yönelik eğitim sunan yeni bir bölümdür. Hem Oküler Yaralanmalar hem de Savaş Bölgelerinde ve Kaynakların Kısıtlı Olduğu Ortamlarda Yaralanma konuları güncellenmiş ve eklerden taşınmıştır.

Kılavuzdaki yeniden düzenlemeye paralel olarak, etkileşimli oturumlar Bölüm I başlıklarının ilerleyişini takip etmektedir. Tüm materyaller, güncellenmiş olgular, görseller ve eğitmen notları ile yeniden yazılmış ve yeniden tasarlanmıştır. Standartlaştırılmış esneklik, yerel uygulama kaynaklarına en iyi şekilde hizmet edecek eğitim verilmesine olanak tanır.

ATLS Hibrit Kursu, ilk yayımlandığından bu yana son derece başarılı olmuştur. Birçok merkezde ATLS eğitiminin birincil formatı haline gelmiştir. Program, yüz yüze yapılan birçok etkileşimli tartışmanın yerini alacak şekilde tasarlanmış, kendi hızında ilerlenebilen etkileşimli eğitim sunar. Katılımcılar, yüz yüze grup tartışmaları, beceri eğitimi ve kurs değerlendirmelerine gelmeden önce belirlenen tüm modülleri tamamlar ve böylece ATLS Kursunun yüz yüze kısmı kısaltılmış olur. Hibrit ATLS programı, katılımcılar ve eğitim merkezleri için esnekliği artırırken benzer bir eğitim sağlamaktadır.

11. Baskı Hibrit ATLS, ATLS çevrim içi modüllerinin yeniden tasarlanması ve yeniden geliştirilmesidir. Öğretim tasarımı alanında uzman bir ekip, modülleri etkileşimli tartışma materyallerine dayalı olarak geliştirmiştir. Böylece modüller, yüz yüze kursu daha yakından taklit eder ve eğitsel olarak eşdeğer bir deneyim sunar. Öğrenme, güncel ve kanıta dayalı etkileşim ve öğrenme yöntemleriyle güçlendirilmiştir. Tasarım tutarlıdır ve katılımcı için daha çekicidir. Modüller, öğretim tasarımında güncel en iyi uygulamaları kullanarak çoklu etkileşim yöntemlerinden faydalanır. Standartlaştırılmış esneklik konsepti doğrultusunda, kılavuzun Bölüm II ve III’ündeki materyallere yönelik eğitim sağlayan isteğe bağlı modüller geliştirilmiştir.

11. Baskıdaki Beceri İstasyonları, 10. Baskıdakilere benzer bir organizasyona sahiptir. İstasyonlar xABCDE mnemoniğine göre düzenlenmiştir. Tüm materyaller yeniden oluşturulmuş olup, entegre malzeme listeleri ve eğitim slayt setlerini içermektedir. ATLS beceri eğitiminin başarısı için pratik yapmak önemlidir. Ancak zaman kısıtlılığı, kanıta dayalı, adım adım eğitim sağlanmasında zorluklar yaratmaktadır. 11. Baskı, beceri eğitimini geliştirmek için yenilikçi bir yaklaşım benimsemektedir. Teknik beceri kazanımında altı basamak şunlardır: bil (biliş), gör (görselleştirme), duy (eğitmenin sözel anlatımı), söyle (katılımcının sözel ifade etmesi), yap (pratik) ve gözden geçir (geri bildirim). 11. Baskı, ilk üç basamağın (bil, gör ve duy) uygulanmasını yüz yüze beceri istasyonlarından alarak kurs öncesi öğrenmeye taşımıştır. Bu değişiklik, spesifik becerileri açık şekilde tanıtmak için yeni zorunlu kurs öncesi video kaynaklarının oluşturulmasıyla sağlanmıştır. Böylece yüz yüze beceri istasyonları esas olarak pratik ve geri bildirime odaklanmaktadır.

11. Baskıda yeni olan bir diğer özellik, beceri seçeneklerinde standartlaştırılmış esnekliktir. Hava yolu istasyonu entübasyona odaklanabilir ya da entübasyonun yalnızca belirli uzmanlık alanlarına ait olduğu yerlerde, entübasyon öncesi yönetim üzerine yoğunlaşabilir. Yanık resüsitasyonu veya genişletilmiş pediatrik deneyim gibi yerel eğitim ihtiyaçlarını karşılamak için isteğe bağlı istasyonlara programda yer ayrılmıştır. Hastane öncesi turnike yönetimi ve turnike dönüşümü eklenmiştir. Triaj ve afet yönetimi tamamen yeniden yapılandırılmış olup Afet Yönetimi ve Acil Hazırlık kursunun prensiplerini takip etmektedir.

KATILIMCI DEĞERLENDİRMESİNDEKİ DEĞİŞİKLİKLER (CHANGES IN LEARNER ASSESSMENT)

Çoktan seçmeli soruların hazırlanması konusunda uzmanlardan oluşan küresel bir çalışma grubu oluşturulmuştur. Bu grup, bu kılavuz ve içerik grupları tarafından geliştirilen hedefler doğrultusunda yeni bir soru bankası geliştirmiştir. Bu sorular, uygunluk açısından çeşitli gruplar tarafından değerlendirilmiştir. Yeni xABCDE mnemoniği ve diğer içerik değişikliklerine dayanarak, kritik tedavi kararlarını içeren revize edilmiş ilk değerlendirme hasta senaryoları oluşturulmuştur.

MYATLS® UYGULAMASI (MYATLS® APP)

MyATLS® mobil uygulaması, daha kullanıcı dostu bir öğrenme deneyimi sunmak amacıyla yeniden tasarlanmış ve geliştirilmiştir. Bölüm özetleri, videolar, adım adım beceri kılavuzları, tıbbi hesaplayıcılar ve kontrol listeleri şeklinde kritik travma bakım bilgilerine kolay erişim sağlar. Yeni pratik özellikler eklenmiştir; bunlar arasında quiz soruları, flashcard’lar ve etkileşimli olgu senaryoları bulunmaktadır. Yeni içerik yönetim sistemi, mevcut içeriğin kolayca düzenlenmesine ve düzenli olarak yeni içerik eklenmesine olanak tanır.

ATLS karar verme araçları ve içerikleri artık klinisyenin cebinde olabilir. MyATLS mobil uygulaması, Apple Store ve Google Play’de “ACS MyATLS” şeklinde aratılarak bulunabilir. Daha fazla bilgi için www.facs.org/myatls adresini ziyaret ediniz.

1912 yılında kurulan American College of Surgeons (ACS), cerrahi hastaların bakımını iyileştirmeye kendini adamış olup, cerrahi uygulamada mükemmeliyeti sürdürmeye adanmış Kuzey Amerika’daki en önde gelen profesyonel organizasyon olarak kendini konumlandırmıştır. Bu hedeflerle uyumlu olarak, ACS Travma Komitesi (COT), sistemlerin ve eğitim programlarının geliştirilmesi yoluyla travma bakımını iyileştirmek için sürekli çalışmıştır. İleri Travma Yaşam Desteği® (ATLS®) Kursunun sürekli geliştirilmesi bu çabaların temel taşlarından biridir.

ATLS® Kursu, travma hastalarının tedavisinde yerleşik, kanıta dayalı yöntemlere odaklanır. Acil durumlarda kolayca hatırlanabilen ve uygulanabilen, sistematik ve özlü bir travma bakım yaklaşımı sunar. ATLS® Kursunun ayırt edici özelliği haline gelmiş olan bu metodoloji, yaralı hastaları tedavi etmekten sorumlu klinisyenler için son derece değerlidir. Bu kılavuzda belirtilen prensipler, travmatik olmayan durumları olan hastalara bakım verenler için de faydalı olabilir.

Travma hastaları sıklıkla geniş bir yelpazede karmaşık ve değişken durumlarla başvurur. ATLS Kursu, klinisyenleri kapsamlı bilgi ve uyarlanabilir tekniklerle donatarak, bu tekniklerin ister tam donanımlı bir şehir hastanesinde ister sınırlı kaynaklara sahip zorlu bir ortamda olsun, çeşitli klinik ortamlarda uygulanabilmesini sağlar. Bu kılavuz, yaralı hastanın ilk değerlendirilmesi ve yönetimine yaklaşım için güvenli ve etkili yolları ana hatlarıyla sunarak, klinisyenlerin farklı bağlamlarda yetkin bakım sağlayabilmesini garanti eder.

ACS, bu bağlamda tıbbi bakım ve girişimler için birden fazla geçerli yaklaşımın bulunduğunu kabul etmektedir. Her klinisyen, kendi deneyimini ve yerel uygulama standartlarını göz önünde bulundurarak, ATLS prensiplerini bireysel hastalara uygularken kendi klinik yargısını kullanmalıdır. ATLS® Kursu tarafından kazandırılan bilgi ve beceriler, farklı klinik ortamlar ve geniş bir çevresel yelpazede uygulanabilir ve ilgili olacak şekilde tasarlanmıştır.

Gelişen tıbbi bilgi ve travma bakımındaki yeniliklerle güncel kalabilmek için ATLS® Kursu düzenli olarak gözden geçirilmekte ve güncellenmektedir. Bu revizyonlar, yeni teknikleri ve daha güvenli bakım yaklaşımlarını içermektedir. ACS COT, dünya genelindeki ATLS® klinisyenlerinin, eğitmenlerinin, koordinatörlerinin ve eğitimcilerinin değerli katkılarına minnettardır; onların üstün katkıları, kursun ve travma bakımının sürekli geliştirilmesinde temel rol oynamıştır.

COT LİDERLİĞİ

Jeffrey D. Kerby, MD, PhD, FACS
Travma Komitesi Başkanı

Eileen M. Bulger, MD, FACS
Travma Komitesi Medikal Direktörü

ATLS ON BİRİNCİ BASKI YÜRÜTME KOMİTESİ

John P. Sutyak, EdM, MD, FACS, MAMSE
ATLS Eğitim Programı Başkanı

Dany Westerband, MD, FACS
ATLS Uluslararası Program Direktörü

Kimberly T. Joseph, MD, FACS
Eski ATLS Eğitim Programı Başkanı

Sharon M. Henry, MD, FACS
Eski ATLS Eğitim Programı Başkanı
Eski ATLS Küresel Kurs Direktörü

TEŞEKKÜRLER (ACKNOWLEDGMENTS)

İleri Travma Yaşam Desteği® (ATLS®) Kılavuzunun bu On Birinci Baskısı, ACS COT’un özverili üyeleri, ACS gönüllü üyeleri (Fellows), uluslararası ATLS topluluğunun üyeleri ve çeşitli cerrahi dışı danışmanların iş birliğiyle geliştirilmiştir. Bu kişilerin her biri, travma bakımı ve tıp eğitimi alanındaki zamanlarını ve uzmanlıklarını cömertçe katkı olarak sunmuştur. Travma bakımını geliştirmek ortak misyonu etrafında birleşmiş, farklı bağlamlardan bireyleri bir araya getiren bu projenin küresel kapsamı, ATLS ailesinin insanlığın refahına olan olağanüstü bağlılığının bir göstergesidir.

ATLS eğitmenlerinin ve katılımcılarının ailelerine, eşlerine/partnerlerine, çocuklarına ve çalışma arkadaşlarına içten teşekkürlerimizi sunarız. Onların desteği, programın başarısında hayati bir rol oynamıştır; klinisyenlerin evlerinden ve çalışma ortamlarından uzaklaşarak travma bakımındaki becerilerini geliştirmelerine olanak sağlamıştır. Bu fedakârlıklar olmadan ATLS Kursu, ulaştığı mükemmeliyet düzeyine erişemezdi.

Ayrıca, Yürütme Komitesi, geçmişte ve günümüzde görev almış ACS COT Travma Eğitimi personeline değerli katkılarından dolayı minnettarlığını sunar. Yetişkin öğrenme prensipleri, öğretim tasarımı, grafik tasarım, video prodüksiyonu, proje yönetimi, katılımcı değerlendirmesi ve program değerlendirmesi gibi çeşitli alanlardaki liderlikleri ve uzmanlıkları, ATLS Kursunun sürekli başarısı ve yeniliği açısından kritik öneme sahiptir.

ÖZEL TEŞEKKÜR (SPECIAL ACKNOWLEDGEMENT)

Yürütme Komitesi, katkıda bulunanlar, ATLS® dostları ve ailesi ile ACS COT personeli adına, Kathryn Bastion Strong’a en derin şükranlarımızı sunarız. Sevgiyle Katie olarak bilinen kendisi, travma eğitimi ve ATLS® Kursuna yönelik bitmek bilmeyen bir tutkuyu temsil ediyordu. Katie’nin vizyonu ve bağlılığı, eğitimin geleneksel sınırlarının çok ötesine uzanıyordu. O, farklı geçmişlerden ve kültürlerden insanları bir araya getiren bir köprü kurucuydu ve her zaman ATLS ailesini yeni ufuklara genişletmeyi amaçlıyordu.

Katie’nin enerjisi, sıcaklığı ve olumlu bakış açısı bulaşıcıydı. Her zorluğa yapıcı bir tutumla yaklaşır, meslektaşları arasında iş birliği ve yeniliği teşvik ederdi. Katkıları, 11. Baskı revizyon sürecinin başlatılmasında belirleyici olmuş ve travma bakımı eğitiminin önemine olan sarsılmaz inancı, bu baskının geliştirilmesi boyunca hepimize ilham vermeye devam etmiştir.

Katie’nin mirası bu kılavuzun her sayfasında hissedilmektedir. Programın gelişmeye devam ettiğini, küresel ölçekte erişimini ve etkisini genişlettiğini görmekten gurur duyardı. Onun ruhu yaptığımız çalışmalarda yaşamaya devam ediyor ve bu sürece kattığı enerji ve adanmışlık için derin bir minnettarlık duyuyoruz.

Teşekkürler Katie. Işığın yolumuzu aydınlatmaya ve bize ilham vermeye devam ediyor.

Bu kursta sunulan içerik ve beceriler, klinisyenlerin travma hastalarına acil bakım sağlamasına yardımcı olmak amacıyla tasarlanmıştır. Altın saat kavramı sabit 60 dakikalık bir süre olmasa da, yaralı hastaların başarılı tedavisi için gerekli olan aciliyeti vurgular. Bu kavram, hızlı değerlendirme ve uygun yönetimin yaralanmaya bağlı morbidite ve mortalite üzerindeki olumlu etkisini simgeler. ATLS® kursu, bu hastaların bakımına eşlik eden yoğun zihinsel ve duygusal baskılar altında, klinisyenlerin hayatı tehdit eden ve potansiyel olarak hayatı tehdit eden yaralanmaları tanıyıp tedavi edebilmeleri için gerekli temel bilgi ve becerileri sağlar. ATLS Kursu, çeşitli durumlarda çalışan klinisyenler için uygulanabilir niteliktedir.

ATLS Kursu, katılımcılarına yaralı hastaların acil tedavisi için güvenli ve güvenilir bir yöntem ile aşağıdakileri gerçekleştirebilmek için gerekli temel bilgiyi sağlar:

ATLS Kursunu tamamladıktan sonra katılımcı şunları yapabilir:

• Primer ve sekonder hasta değerlendirmeleri aracılığıyla ilk değerlendirme kavram ve prensiplerini uygulamak.
• Simüle edilmiş bir travma durumunda yönetim önceliklerini belirlemek.
• Simüle edilmiş bir hastada, akut hayatı tehdit eden durumların acil yönetimi için gerekli primer ve sekonder tedaviyi başlatmak.
• Simüle edilmiş bir travma senaryosunda etkili ekip çalışması ve iletişimin temel prensiplerini uygulamak.
• Simüle edilmiş yaralanmaları olan bir hastada primer ve sekonder ilk değerlendirmeleri uygulamak.
• Simüle edilmiş hayatı tehdit eden dış kanamanın kontrolünü sağlamak.
• Simüle edilmiş bir travma hastasında hava yolu açıklığını değerlendirmek ve destekli ventilasyonu başlatmak.
• Cerrahi/insizyonel hava yolu prosedürünü göstermek.
• Torasik yaralanmaların klinik ve radyografik bulgularını tanımlamak.
• Simüle edilmiş bir senaryoda plevral dekompresyon için iğne veya parmak torakostomi ve göğüs tüpü yerleştirme basamaklarını açıklamak.

• Simüle edilmiş bir hastada şoku değerlendirmek ve hayatı tehdit eden kanamayı tanıyarak tedavi etmek.
• Simüle edilmiş bir hastada intraosseöz erişim sağlamak.
• Simüle edilmiş bir travma hastasında pelvik fraktüre bağlı kanama için eksternal pelvik kompresyon cihazı uygulamak.
• Peritoneal lavaj veya ultrason (FAST) kullanarak batını kanama açısından değerlendirmek.
• Simüle edilmiş bir hastada beyin yaralanmasını değerlendirmek ve Glasgow Koma Skoru kullanımını dahil ederek tedavi etmek.
• Simüle edilmiş bir travma senaryosunda omuriliğin korunmasını ve omurga yaralanmalarının radyografik ve klinik değerlendirmesini göstermek.
• Simüle edilmiş bir senaryoda kas-iskelet sistemi travmasının değerlendirme ve yönetimini yapmak.
• Simüle edilmiş yaşlı erişkinler, pediatrik hastalar ve gebelerde travma değerlendirme prensiplerini uygulamak.

ATLS Kursu, yeni bilgi ve becerilerin uygulanmasına vurgu yapar. Uygulama, kazanımı sağlar. Eğitim, kendi kendine çalışma, küçük grup ve daha büyük grup ortamları olmak üzere çeşitli ortamlarda gerçekleşir. Teorik (didaktik) materyal esas olarak bu kılavuzda sunulmaktadır. Teorik bilginin uygulanması, etkileşimli tartışmalar ve çevrim içi modüller aracılığıyla gerçekleşir. Bilişsel ve psikomotor beceriler, beceri istasyonlarında tanıtılır ve uygulanır. Eğitim merkezinin belirlemesine bağlı olarak çeşitli yapay, cansız ve canlı modeller kullanılabilir. İlk hasta değerlendirme istasyonları, primer ve sekonder değerlendirme prosedürlerinin uygulanması için fırsatlar sunar. Canlı oyuncular, mankenler ve diğer simülasyonlar kullanılabilir.

ATLS Kursunun başarıyla tamamlanabilmesi için, katılımcının en azından aşağıdakileri yerine getirmesi gereklidir:

• Tüm kurs öncesi materyalleri, bir ön test ve tüm videoların izlenmesi dahil olmak üzere tamamlamak. Belirli merkezlerin ek kurs öncesi gereklilikleri olabilir.
• ATLS Hibrit Kursları için, kursun yüz yüze kısmından önce tüm modülleri tamamlamak. Tamamlama süresi merkez tarafından belirlenir.
• Merkezin programına uygun olarak kursun yüz yüze kısmının tamamına katılmak.
• Tüm etkileşimli tartışmalara aktif olarak katılmak.
• ATLS eğitmeni ve/veya Kurs Direktörü tarafından değerlendirildiği şekilde tüm temel psikomotor ve bilişsel becerileri başarıyla uygulamak.
• Çoktan seçmeli sınavda geçer not almak.
• ATLS eğitmeni ve/veya Kurs Direktörü tarafından değerlendirildiği şekilde, ilk değerlendirme senaryo simülasyonunda yeterli performans göstermek.
• ATLS Kursu boyunca uygun beceri, bilgi ve tutumları sergilemek.

• Uygun profesyonel davranış göstermek ve ATLS politika kılavuzunda, diğer beyanlarda belirtilen veya ATLS yöneticileri ve ofisleri tarafından belirlenen diğer gereklilikleri yerine getirmek.

Yaralanmanın sosyal ve ekonomik etkisi son derece büyüktür. COVID-19 pandemisinin iki yılı boyunca bile, CDC verilerine göre Amerika Birleşik Devletleri’nde istemsiz (kazara) yaralanmalar dördüncü en sık ölüm nedeni olmuştur. En güncel veri yılı olan 2022’de ise, istemsiz yaralanmalar kardiyovasküler hastalıklar ve malignitelerin ardından üçüncü en sık ölüm nedeni olarak yeniden yükselmiştir. İstemsiz yaralanmalar, 1–44 yaş arası için en sık ölüm nedeni olmaya devam etmekte, 45–65 yaş arası için üçüncü sırada yer almakta ve 65 yaş üzeri için ilk sekiz neden arasında bulunmaktadır.

Önleme ve tıbbi bakımda belirgin iyileşmelere rağmen, ABD’de yaralanmaya bağlı ölüm prevalansı 2001’den 2022’ye kadar artmıştır. Yaralanma genellikle daha genç popülasyonda daha sık görülen bir durum olarak kabul edilir. Ancak, 65 yaş üzerindeki bireylerde de yaralanmaya bağlı ölümler artmaktadır; bu durum  Şekil 2’de gösterilmiştir. Yaşlı popülasyonda yaralanma ölümlerinin düşmelere bağlı olan yüzdesi, 2001’de yaklaşık %30 iken 2022’de neredeyse %50’ye yükselmiştir. Genel olarak tüm yaş gruplarında, aynı zaman dilimi içinde intihara bağlı ölümler iki katına çıkmış, cinayet oranları ise nispeten değişmeden kalmıştır.

Yaralanmaya bağlı ölümlerin büyüklüğünü perspektife koymak için, 2020 ve 2021 yıllarında yaralanmaya bağlı ölümler HIV’e bağlı ölümlerden 58 kat daha fazla olmuş ve COVID-19’a bağlı ölümlerin yaklaşık %75’ine eşit düzeyde gerçekleşmiştir. Bu nedenle, tamamen matematiksel açıdan bakıldığında, ABD’de yaralanmaya bağlı mortalite, her 16 ayda bir COVID-19 şiddetinde bir epidemiyi andırmaktadır. Dikkat çekici olarak, 2018 yılından bu yana ateşli silah yaralanmaları, 1–25 yaş arası için önde gelen ölüm nedenlerinden biri olarak ulaşım kaynaklı yaralanmaları geride bırakmıştır.  Şekil 3 bu değişimi göstermektedir.

Dünya Sağlık Örgütü’ne (WHO) göre, yaralanmalar veya şiddet nedeniyle her dakika sekizden fazla kişi hayatını kaybetmektedir. Bu, tüm yaş grupları ve ekonomik düzeyler arasında yılda yaklaşık 4,4 milyon ölüme karşılık gelmektedir.  Şekil 4, 2021 yılı itibarıyla ülkelere göre tahmini toplam yaralanma ölüm oranlarını göstermektedir. Karayolu trafik yaralanmaları, 5–29 yaş arası için önde gelen ölüm nedenidir. WHO’ya göre, düşük ve orta gelirli ülkeler dünya araçlarının yaklaşık %60’ına sahipken, ölümlerin %93’ü bu ülkelerde meydana gelmektedir.

Yaralanmalar daha genç yaş gruplarında görülmekte olup, ekonomik etkisi son derece büyüktür. 2019 yılı için ABD’de, tıbbi bakım, üretkenlik kaybı, yaşam kalitesi kaybı ve yaşam kaybı dahil toplam yaşam boyu maliyetin 4,2 trilyon dolar veya ABD gayri safi milli hasılasının (GNP) %19’u olduğu tahmin edilmiştir. Karşılaştırma yapmak gerekirse, ABD hükümetinin 2023 yılı toplam bütçesi 7,6 trilyon dolardır. Yaralanmaların tahmini maliyeti, ABD hükümetinin 2023 yılında Medicare, Sosyal Güvenlik, Savunma ve Sağlık için ayırdığı toplam bütçeye yakındır.

Çok yönlü önleme çalışmaları, küresel ölçekte trafik kazalarına bağlı ölüm oranlarını azaltmıştır. Bu çalışmalar; mevzuat düzenlemeleri, daha güvenli araçlar, geliştirilmiş emniyet sistemleri, yol yapımı ve tasarımı, eğitim ve geliştirilmiş tıbbi bakımı içermektedir. Tüm ekonomik gruplarda ölüm oranlarında azalma görülmüş olsa da, iyileşmenin büyüklüğü düşük gelirli ekonomilerde daha sınırlıdır.  Şekil 5’te gösterildiği gibi, daha varlıklı ülkelerde trafik kazalarına bağlı ölüm insidansında yaklaşık %50 azalma görülürken, daha az gelişmiş ülkelerde 1980’den 2022’ye kadar yalnızca %30’luk bir iyileşme sağlanmıştır.

s

s

Şubat 1976’da, küresel travma bakımının iyileştirilmesine doğrudan yol açan bir trajedi meydana geldi. Ortopedi cerrahı ve pilot olan Dr. James K. Styner, MD, FACS, ailesini Kaliforniya’dan Nebraska, Lincoln’daki evlerine götürüyordu. Kötü hava koşulları ve azalmış görüş mesafesi altında, uçak bir ağaç sırasına çarptı ve Nebraska kırsalında bir mısır tarlasına düştü.  Şekil 6, kaza yerinin bir fotoğrafıdır. Dr. Styner’ın eşi Charlene uçaktan fırladı ve anında hayatını kaybetti. Dr. Styner ciddi şekilde yaralandı. Çocuklarından üçü kritik yaralanmalar aldı, biri ise hafif yaralandı.

Kendi ağır yaralanmalarına rağmen, Dr. Styner çocuklarını uçaktan çıkardı ve yardım bulmak için bir yola kadar yürüdü. Sonunda geçen bir arabayı durdurmayı ve yardım almayı başardı. Dr. Styner ve çocukları yerel hastaneye götürüldü. Ancak hastanenin kapıları kilitliydi. Nihayetinde hekimler geldi ve Styner ailesi Lincoln’a transfer edildi; ancak Dr. Styner, kendisine ve ailesine sağlanan bakımın zamanlamasından ve kalitesinden memnun değildi. Bu bakım, o günün en iyi standartlarına göre yetersizdi.

Kendi kaybından ve kendisinin ve çocuklarının yaşadığı fiziksel ve psikolojik yaralanmalardan toparlanmak için zaman ayırdıktan sonra, Dr. Styner Amerika Birleşik Devletleri’nde erken yaralanma bakımının tutarsız durumunu sürekli sorgulamaya başladı. Şu sözleriyle alıntılanmaktadır: “Sahada sınırlı kaynaklarla, benim ve çocuklarımın ilk sağlık merkezinde aldığımız bakımdan daha iyi bakım sağlayabiliyorsam, sistemde bir sorun vardır ve bu sistem değişmelidir.”

Styner ailesinin arkadaşı ve tedavi eden hekimi olan aile hekimliği uzmanı Dr. Ronald Craig şu şekilde yanıt vermiştir: “Onları suçlamadan önce eğitmek zorundasın.” Lincoln Tıp Eğitimi Burs Programı (LMEF) direktörü Dr. John Upright, PhD, EdD, Dr. Styner ve Dr. Craig’i teşvik etmiştir. Bunun üzerine, gelişmekte olan verilere, sadeliğe ve uygulanabilirliğe dayanan bir travma bakım protokolü geliştirmeye başlamışlardır. Projenin önemi ve gerekliliği Lincoln General Hospital’daki birçok kişi tarafından fark edilmiştir. Kısa süre içinde, özel sektörde çalışan hekimler, hemşireler ve eğitimcilerden oluşan çok disiplinli bir panel gruba katılmıştır; bu gruba Irvene Collicott, RN (kızlık soyadı Hughes), Lincoln Area Mobile Heart Team hemşireleri ve LMEF de dahildir.

ATLS®’den önce, tıp fakülteleri yaralı hastaların ve tanısı konulmamış diğer tıbbi durumları olan hastaların tedavisinde aynı yaklaşımı öğretmekteydi. Geniş kapsamlı bir mevcut hastalık öyküsü ve geçmiş tıbbi öykü alındıktan sonra baştan ayağa fizik muayene yapılırdı. Diferansiyel tanı listesi oluşturulduktan sonra tanıyı ortaya koymak için tetkikler yapılırdı. Tüm ilgili laboratuvar ve görüntüleme sonuçları tamamlanıp raporlandıktan sonra tedaviye başlanırdı. Bu yaklaşım çoğu durumda genellikle yeterli olsa da, hemen hayatı tehdit eden yaralanmaları olan hastaların ihtiyaçlarını karşılamıyordu. Bu yaklaşımın değişmesi gerekiyordu. Klinisyenlerin yeni bir düşünme biçimine ihtiyacı vardı.

Grup, zamanın testine, pratik uygulamaya ve tıbbi gelişmelere dayanmış üç devrim niteliğinde temel kavram belirledi:

• Hayatı en çok tehdit eden durumu önce tedavi et.
• Kesin tanı eksikliğinin, endike olan tedavinin uygulanmasını engellemesine asla izin verme.
• Akut yaralanması olan bir hastanın değerlendirilmesine başlamak için ayrıntılı bir öykü gerekli değildir.

1970’lerin sonlarında büyük merkezlerden elde edilen deneyimler, yaralanmaya bağlı ölümlerin belirli ve tekrarlanabilir zaman dilimlerinde meydana geldiğini göstermiştir. Örneğin, hava yolunun kaybı, solunum yeteneğinin kaybından daha hızlı ölüme yol açar. Solunum kaybı ise dolaşımdaki kan hacminin iç kaybından daha hızlı ölüme neden olur. Genişleyen intrakraniyal kitle lezyonunun varlığı bir sonraki en ölümcül sorun olabilir. O dönemdeki veriler ve uzman görüşlerine dayanarak, takip edilmesi gereken sıralı değerlendirme ve müdahaleleri hatırlamak için basit bir hatırlama yöntemi olan ABCDE oluşturulmuştur:

• Servikal omurga hareket kısıtlaması ile birlikte hava yolu (Airway)
• Solunum (Breathing)
• Dolaşım, kanamanın durdurulması (Circulation, stop bleeding)
• Disability (nörolojik durum)
• Exposure (soyunma) ve Environment (ısı kontrolü)

Yetişkin eğitimi prensipleri uygulanarak, grup sık sık çoklu yaralanmalı hastalarla karşılaşmayan birinci basamak hekimlere yönelik bir kurs geliştirmeye başlamıştır. Bu yeni eğitim programı, teorik dersler, beceri uygulamaları ve simülasyonu birleştirmiştir. Güneydoğu Nebraska Acil Tıbbi Hizmetleri’nin yardımıyla ilk kurs Şubat 1978’de düzenlenmiş, kısa süre sonra ikinci bir kurs gerçekleştirilmiştir. Her iki kurs da kırsal Nebraska hastanelerinde başarıyla uygulanmış ve olumlu geri bildirim almıştır.  Şekil 7, ilk ATLS kılavuzunu göstermektedir.

1978 sonbaharında, COT’un bir önceki başkanı ve American College of Emergency Physicians’ın mevcut başkanı her ikisi de Nebraska’lıydı. Yeni COT başkanı ise Oklahoma’dandı. Oklahoma–Nebraska üniversite futbol maçı hafta sonunda, bu liderler bir ATLS® Kursunu gözlemleme fırsatı buldular. Bir sonraki baharda Houston’da düzenlenen COT toplantısında, Lincoln’dan bir COT üyesi cerrah olan Dr. Paul “Skip” Collicott, MD, FACS, ATLS® konseptini COT liderliğine tanıttı. Aynı yılın ilerleyen dönemlerinde, ABD COT Bölge Şefleri için Lincoln’da bir kurs düzenlendi. Kurs, 1980 yılında ACS Board of Regents tarafından kabul edildi. Bu ACS ve COT desteğiyle ATLS, aynı yıl içinde COT bölgesel komitelerinin altyapısı aracılığıyla ulusal düzeyde hızla ve büyük bir istekle yaygınlaştırıldı.

KÜRESEL BENİMSENME (GLOBAL ADOPTION)

1981 yılında Toronto ve Vancouver ATLS Kurslarına ev sahipliği yaptı. Bir pilot proje olarak ATLS Kursu, 1986 yılında Kuzey Amerika dışında ilk kez Trinidad ve Tobago Cumhuriyeti’nde sunuldu. ACS Board of Regents, 1987 yılında ATLS Kursunun diğer ülkelerde yaygınlaştırılması için izin verdi. Royal College of Australasia üyeleri 1987 yılında San Diego, Kaliforniya’da bir kursa katıldı. Bu grup ve diğerleri, kursu yönetmek için gerekli altyapıyı geliştirdi. 1988 yılında Melbourne ve Sydney’de, hem Avustralyalı hem de ABD’li eğitmenlerin desteğiyle kurslar düzenlendi. Aynı yıl, ATLS Birleşik Krallık Royal College of Surgeons aracılığıyla Avrupa’ya yayıldı.

ATLS prensipleri küresel topluluk tarafından hızla benimsendi. 15 yıl içinde kurslar altı kıtada uygulanmaya başladı. Kuzey Amerika dışında ATLS’ye artan ilgiyle birlikte, COT dünya genelinde travma bakımına daha büyük etki sağlamak için küresel bölgesel liderliğin gerekli olduğunu fark etti. Bu nedenle COT yapısına yeni bölgeler eklendi.

Bu bölgeler, tanımlanmış küresel sorumluluk alanları içinde ATLS®’yi yaygınlaştırarak hayat kurtaran bu programı Kuzey Amerika’dan uzak bölgelere taşıdı. Günümüzde ATLS® eğitimlerinin yarısından fazlası Kuzey Amerika dışında verilmektedir ve bunlar en hızlı büyüyen ATLS bölgeleridir. ATLS® kursunun başka bir ülkede başlatılması, ilgili ülkedeki tanınmış bir cerrahi organizasyon veya ACS Chapter tarafından Chicago, Illinois’deki COT Travma Eğitimi Ofisi ile iletişime geçilerek talep edilebilir.

ATLS Kursunun tasarımı ve revizyonunda profesyonel tıp eğitimcileri başlangıçtan itibaren yer almış olsa da, onların özel değeri 2010 yılında Kıdemli Eğitici Danışma Kurulu’nun (SEAB) oluşturulmasıyla resmiyet kazanmıştır. SEAB üyeleri COT’un tüm bölgelerinden gelmekte olup, öğrenme üzerindeki kültürel etkinin küresel bilgi ve anlayışına sahip bir grup oluşturmaktadır. ATLS Kurslarının yüksek kalitesinde kritik öneme sahip olan unsur, yüksek kaliteli eğitmenlerdir. ATLS Eğitici Kursu, eğitici adaylarına eğitim teorisini öğrenme, bunu ATLS Kursu içinde aktif olarak uygulama ve ATLS eğitmeni statüsüne ulaşma fırsatı sunar.

ATLS Kursuna paralel olarak, National Association of Emergency Medical Technicians (NAEMT) tarafından desteklenen Hastane Öncesi Travma Yaşam Desteği (PHTLS) Kursu bulunmaktadır. ACS COT ile iş birliği içinde geliştirilen PHTLS kursu, ACS ATLS Kursunun kavramlarına dayanmakta olup hastane öncesi travma bakımında görev alan acil tıp teknisyenleri, paramedikler ve hemşireler için düzenlenmektedir. Society of Trauma Nurses, yine ACS COT ile iş birliği içinde geliştirilen Hemşireler için İleri Travma Bakımı (ATCN) programını sunmaktadır. ATCN ve ATLS Kursları paralel olarak yürütülmektedir. Hemşireler ATLS’nin teorik derslerini izler ve ardından ayrı beceri istasyonlarına katılır. Hem hastane öncesi hem de hastane içi travma personelinin aynı dili konuşmasının faydaları açıktır.

ATLS ETKİSİ (ATLS IMPACT)

Gelişmekte olan bir ülkede ATLS eğitimi, yaralanmaya bağlı mortalitede azalma ile sonuçlanmıştır. Klinik personelin ATLS eğitimi aldığı bölgelerde yaralanmaya bağlı ölüm oranlarının kişi başına daha düşük olduğu gözlenmektedir. Bir çalışmada, ATLS deneyimine sahip bir hekim tarafından yönetilen küçük bir travma ekibi, kentsel bir ortamda daha fazla hekime sahip daha büyük bir ekiple karşılaştırıldığında benzer hasta sağkalımı sağlamıştır. Ayrıca beklenenden daha fazla sağ kalan hasta ve daha az ölüm gözlenmiştir. ATLS eğitiminin bilgi düzeyini, psikomotor becerileri, resüsitasyonda beceri uygulamasını ve klinisyenlerin güveni ile performansını artırdığına dair güçlü kanıtlar bulunmaktadır. Kursta öğretilen organizasyonel ve prosedürel beceriler, katılımcılar tarafından en az 6 yıl boyunca korunmaktadır ve bu durum muhtemelen en önemli etkidir.

Kişisel bir trajedi ve tek bir ölümden yola çıkan ATLS, milyonlarca insanı etkilemiştir. Kurs, bir yemek masasında tasarlanmış daktilo ile yazılmış bir kılavuzdan, yüksek kaliteli, kanıta dayalı ve multimedya destekli yüz yüze ve hibrit kurslar sunan ve sürekli güncelleyen küresel bir iş gücüne dönüşmüştür. Her yıl kurs ve katılımcı sayısı artmakta olup, bugüne kadar dünya genelinde 1,5 milyondan fazla klinisyen eğitilmiştir. ATLS materyalleri birçok dile çevrilmiştir. Yenilikçi çözümler, ATLS kavramlarının uzak, ekonomik olarak dezavantajlı ve çatışma bölgelerine ulaştırılmasını sağlamış olup temel hedefler hayat kurtarmak ve acıyı azaltmaktır. Başlangıçta hekimler için tasarlanmış bir kurs olmasına rağmen, ATLS ailesi artık çeşitli travma klinisyenlerini kapsamaktadır.

ATLS yöntemi, hastanın izole bir kırsal bölgede veya ileri teknolojiye sahip bir travma merkezinde tedavi edilmesinden bağımsız olarak, erken travma bakımının güvenli bir yolu için standart olarak kabul edilmektedir. ATLS Kursu, ağır yaralı hastaların hızlı değerlendirilmesini ve eş zamanlı tedavisini vurgular. Bakım, yaralanma anında başlar ve ilk değerlendirme, hayat kurtarıcı müdahaleler, yeniden değerlendirme, stabilizasyon ve gerektiğinde transfer süreci boyunca devam eder. Kurs; kurs öncesi test, kurs öncesi videolar, çevrim içi modüller ve/veya etkileşimli tartışmalar, senaryo temelli beceri istasyonları, tartışmalar, hayat kurtarıcı becerilerin uygulanması, simülasyonlar, kurs sonrası test ve son yeterlilik değerlendirmesinden oluşur. Kursu tamamlayan katılımcıların, ATLS Kursunda öğretilen bilişsel ve psikomotor becerileri uygulama konusunda kendilerini güvenli hissetmeleri beklenir.