1. Nedir?
Eklembacaklılar (Arthropoda) şubesi, hayvanlar âleminin en büyük bölümünü oluşturur.
Bu şube; böcekleri (arılar, eşek arıları, yaban arıları, sinekler, sivrisinekler, tahtakuruları, ateş karıncaları, tırtıllar, pireler), örümceğimsileri (örümcekler, akrepler, trombiküller, keneler) ve kabukluları (karidesler, ıstakozlar, yengeçler) içerir. Bu bölümde hymenopteralardan (hymen:zar, -o-, ptera:kanat) bahsedilecektir. Konuyu okumadan önce bilinmesi gereken birkaç terimden bahsetmek gerekir. •Poison (zehir): ◦Pasif olarak, yenildiğinde, solunduğunda veya ciltle temas ettiğinde zararlı etki gösteren toksik maddelerdir. ▪Canlı organizma tarafından aktif olarak enjekte edilmez; temas veya alım yoluyla etki eder. ▫Zehirli mantarlar 🍄, kurbağa derisi toksinleri 🐸, siyanür ☠️ •Venom ◦Bir hayvanın özel bir anatomik yapı (iğne, diş, sokma aygıtı vb.) ile aktif olarak enjekte ettiği toksik madde. ▪Kasıtlı, genellikle savunma veya avlanma amacıyla enjekte edilir. ▫Yılan zehri 🐍 (zehir dişiyle enjekte edilir), arı iğnesi 🐝, akrep sokması 🦂
Bu şube; böcekleri (arılar, eşek arıları, yaban arıları, sinekler, sivrisinekler, tahtakuruları, ateş karıncaları, tırtıllar, pireler), örümceğimsileri (örümcekler, akrepler, trombiküller, keneler) ve kabukluları (karidesler, ıstakozlar, yengeçler) içerir. Bu bölümde hymenopteralardan (hymen:zar, -o-, ptera:kanat) bahsedilecektir. Konuyu okumadan önce bilinmesi gereken birkaç terimden bahsetmek gerekir. •Poison (zehir): ◦Pasif olarak, yenildiğinde, solunduğunda veya ciltle temas ettiğinde zararlı etki gösteren toksik maddelerdir. ▪Canlı organizma tarafından aktif olarak enjekte edilmez; temas veya alım yoluyla etki eder. ▫Zehirli mantarlar 🍄, kurbağa derisi toksinleri 🐸, siyanür ☠️ •Venom ◦Bir hayvanın özel bir anatomik yapı (iğne, diş, sokma aygıtı vb.) ile aktif olarak enjekte ettiği toksik madde. ▪Kasıtlı, genellikle savunma veya avlanma amacıyla enjekte edilir. ▫Yılan zehri 🐍 (zehir dişiyle enjekte edilir), arı iğnesi 🐝, akrep sokması 🦂
Hymenoptera: Eşek Arıları, Bal Arıları ve Karıncalar
Eşek arıları, bal arıları ve karıncalar Hymenoptera takımına aittir. Bu böceklerin sokmaları, diğer tüm böceklerin ısırık veya sokmalarından daha fazla ölüme yol açmaktadır. Bu eklembacaklılar genellikle toprağa (sarı ceketliler), ağaç ve çalılara (yaban arıları) veya duvarlara (eşek arıları) yuva yaparlar. Tıbbi açıdan önemli olan üç ana alt grup veya “süper aile” vardır: •Apidae → bal arısı ve yaban arısını (bumblebee) içerir.
◦Bal arıları ve yaban arıları (bumblebee) genellikle uysaldır, yalnızca kışkırtıldıklarında sokarlar. ◦Dişi bal arısı yalnızca bir kez sokabilir (erkek arıların iğnesi yoktur). Çünkü iğnesinde çok sayıda kanca bulunur. Bu kancalar, iğne aparatının arının vücudundan kopmasına, bunun sonucunda iç organlarının parçalanmasına (eviserasyon) ve sonunda arının ölümüne yol açar. •Vespidae → Sarı ceketli arılar, yaban arıları ve eşek arılarını içerir.
◦Vespidler (eşek arıları ve akrabaları) de kancalı iğne taşır, ancak iğnelerini kurbandan geri çekebilirler; bu nedenle birden fazla kez sokabilirler. •Formicidae → Karıncalar.
◦Ateş karıncası (Solenopsis) ▪Ateş karıncaları gevşek topraklarda yaşar ve yılda 9–10 ay ürer. Olgun bir yuva 3 yıl içinde 200.000 karınca üretebilir. ▪Ateş karıncalarının en önemli özelliği, kışkırtıldıklarında sürü halinde saldırmalarıdır. Bir sürüdeki karıncalar genellikle kurbanın üzerine çıkar ve bir veya birkaç bireyin salgıladığı alarm feromonuna yanıt olarak eşzamanlı sokarlar. Tüm Hymenoptera türleri bu bileşenlerin çoğunu paylaştığından, bir türe karşı alerjisi olan bireylerde çapraz duyarlanma görülebilir.2. Epidemiyoloji
Eklembacaklılardan kaynaklanan zehirli ısırıklar ve sokmalar, dünya çapında önemli bir sağlık sorunudur. Amerika Birleşik Devletleri’nde, Hymenoptera sokmalarına bağlı gelişen anafilaktik reaksiyonlar, en fazla ölümle sonuçlanan eklembacaklı envenomasyonlarıdır; ancak tüm eklembacaklılarla temas potansiyel acil durumlara yol açabilir.
Her yıl Hymenoptera’ya bağlı bildirilen alerjik reaksiyonların çoğu, eşek arısı, yaban arısı ve sarı ceketli arı sokmalarından kaynaklanmaktadır.
3. Patofizyoloji
Bal arısı genellikle sokma sonrası iğnesini ciltte bırakır; iğne içindeki zehir saniyeler içinde boşalır. Bununla birlikte iğne içerdiği zehirden ve yabancı cisim oluşundan dolayı inflamasyonu tetikler.
•Zehir içeriği
◦Histamin
◦Mellitin
▪Membran üzerinde etkili bir polipeptittir; bazofillerin ve mast hücrelerinin degranülasyonuna yol açabilir ve arı zehrinin kuru ağırlığının %50’den fazlasını oluşturur.
◦Fosfolipaz ve hyaluronidaz
•İnsanlarda tahmini LD₅₀: 2,8 mg/kg arı zehiri olarak kabul edilir.
◦Bu da yaklaşık olarak: 1 kg vücut ağırlığı başına 20 arı sokması anlamına gelir. Yani 70 kg’lık bir birey için 1000–1400 arı sokması potansiyel olarak ölümcüldür. Bu değer toksitesine bağlıdır, anafilaksi riski ise çok daha düşük dozlarda bile ölümcül olabilir. Anafilaktik şok yaşayan bireyler için tek bir arı sokması bile ölümcül olabilir.
Ateş karıncaları zehri ise neredeyse tamamen suda çözünmeyen bir alkaloidten oluşur. Ateş karıncaları ile diğer Hymenoptera türlerinin zehirleri arasında çapraz reaksiyon ihtimali vardır. Hassas bireylerde tek bir sokma bile sistemik toksisiteye yol açabilir.
Kaldığın Yerden Devam Et
Bu konunun tamamına erişmek için abonelik gerekiyor. Ancak ücretsiz üyelik oluşturarak Infuscion’un birçok özelliğini hemen kullanmaya başlayabilirsin.
Ücretsiz üyelik ile:
✔️Okuduğun konuları takip edebilir
✔️Önemli gördüğün yerleri vurgulayabilir
✔️İçeriklere geri bildirim bırakabilir
✔️Açık konulardaki quiz ve flashcard’ları çözebilir
✔️Infuse Mode ile aktif öğrenmeyi deneyebilirsin
Infuscion’u sadece okumak için değil; not alarak, işaretleyerek ve kendini test ederek daha verimli kullanabilirsin.
👉 Ücretsiz hesabını oluştur ve öğrenmeye devam et.