Bütan nedir ve nerelerde bulunur?

Bütan, CH₃–(CH₂)₂–CH₃ formülüne sahip, renksiz ve kokusuz bir hidrokarbon gazıdır.  Günlük hayatta en sık çakmak gazı olarak bilinse de, aslında oldukça yaygın bir kullanım alanına sahiptir. Aerosol deodorantlar, saç spreyleri, oda spreyleri, kamp ocakları ve taşınabilir gaz tüplerinde bulunur. Daha çok inhalasyon yoluyla kötüye kullanımı bilinse de, nadiren de olsa özellikle intihar girişimi gibi durumlarda içilerek maruziyet görülebilir.

Patofizyoloji

Bütan bir asfiksiyan gaz olarak etki gösterir ve toksisitesi başlıca merkezi sinir sistemi ve kardiyovasküler sistemi etkileyen geniş bir klinik tabloya yol açabilir Bütan ingestiyonunda ortaya çıkan tabloyu anlamak için gazın fiziksel davranışını düşünmek gerekir. Basınç altında sıvı halde bulunan bütan, vücut ısısıyla karşılaştığında hızla gaz fazına geçer. Bu geçiş sırasında ciddi bir hacim artışı olur ve gastrointestinal sistem içinde ani basınç yükselmesi gelişir. Bu basınç artışı bağırsak duvarında mikro düzeyde hasara veya geçici kaçaklara neden olabilir. Gaz periton boşluğuna geçer, ancak oluşan defektler küçük ve kısa süreli olduğu için cerrahi sırasında saptanamayabilir. Bu nedenle klinikte pnömoperitoneum görülmesine rağmen belirgin bir perforasyon bulunamayabilir.

Klinik tablo

Hastalar genellikle ani gelişen karın şişliği ile başvurur. Bu şişlik çoğu zaman oldukça belirgindir ve hastalar bunu yoğun bir dolgunluk ya da gerilme hissi olarak ifade eder. Karın ağrısı eşlik edebilir, ancak her zaman beklenen şiddette olmayabilir. Bazı hastalarda dikkat çekici şekilde genel durum iyi olabilir. Hemodinamik olarak stabil, hatta solunumsal açıdan rahat görünen bir hastada dramatik abdominal distansiyon izlenebilir. Bu durum klinik ile görüntüleme arasında bir uyumsuzluk hissi yaratır.

Görüntüleme bulguları

Direkt grafi veya bilgisayarlı tomografide masif pnömoperitoneum saptanabilir. Bu bulgu çoğu zaman perforasyon lehine yorumlanır ve cerrahi eksplorasyon planlanır. Ancak bütan ingestiyonunda bu serbest hava her zaman klasik bir perforasyonu temsil etmeyebilir.

Cerrahi bulgu

Literatürde bildirilen olgularda laparotomi sırasında karın içinde belirgin miktarda serbest gaz bulunmasına rağmen gastrointestinal perforasyon saptanmamıştır. Bunun en olası açıklaması, gazın hızlı oluşarak küçük mukozal defektlerden kaçması ve bu defektlerin kısa sürede kapanmasıdır. Bu nedenle ameliyatta perforasyon bulunamaması, cerrahi bir eksiklik olarak değil, sürecin doğası olarak değerlendirilmelidir.

Ayırıcı tanı

Masif pnömoperitoneum her zaman cerrahi bir perforasyon anlamına gelmez. Özellikle toksik madde alımı öyküsü varsa, gaz ingestiyonuna bağlı nedenler düşünülmelidir. Bunun dışında barotravma, endoskopi sonrası hava kaçağı, pneumatosis intestinalis ve resüsitasyon sonrası gelişen pnömoperitoneum da ayırıcı tanıda yer alır.

Yönetim

Peritonit bulguları olan veya hemodinamik instabilitesi bulunan hastalarda cerrahi yaklaşım geciktirilmemelidir. Ancak stabil hastalarda ve maruziyet öyküsü net olan durumlarda daha dikkatli bir değerlendirme yapılabilir. Yönetim kararı yalnızca görüntüleme bulgularına göre değil, hastanın genel durumu ve fizik muayenesi ile birlikte verilmelidir. Ayrıca intentional alım söz konusuysa, psikiyatrik değerlendirme de sürecin önemli bir parçasıdır.

Akut hidrokarbon maruziyeti sonrasında hastaların çoğunda hafif veya ciddi olmayan klinik toksisite görülür [27]. Kimyasal pnömoninin tipik klinik seyri iki ila beş gün arasında değişir. Alımdan kısa süre sonra görülen hafif santral sinir sistemi (SSS) depresyonu, ek pulmoner aspirasyon gelişmediği sürece nadiren ciddi morbiditeye yol açar. Bununla birlikte nadiren, kimyasal pnömonisi olan hastalar hızla solunum yetmezliği ve ölüme ilerleyebilir. Klinik seyirde SSS etkileri (örneğin somnolans, konvülziyonlar ve koma) ve/veya pulmoner semptomlar baskın olabilir.

Hidrokarbon aspirasyonunun uzun dönemde klinik olarak önemli pulmoner etkiler oluşturduğunu gösteren kanıtlar bulunmamaktadır [28].