1. Nedir?

Hipertansiyon, kan basıncı seviyesinin belirlenmiş cut-off değerlerin üzerinde olmasıdır. Hipertansiyon, kardiyovasküler hastalıklar için en önemli değiştirilebilir risk faktörüdür. Kan basıncını sınıflandırmak için Amerikan Kardiyoloji Koleji (ACC) ve Amerikan Kalp Derneği (AHA) tarafından tanımlanan sistem ve evreleme kullanılır.

Tablo: AHA Tansiyon Sınıflaması

Evre	Tanım	Kan Basıncı Değeri (mmHg)	Açıklama
Normal tansiyon	Normal	Sistolik <120 ve Diyastolik <80	-
Yükselmiş tansiyon	Prehipertansiyon	Sistolik 120-129 ve Diyastolik <80	Henüz hipertansiyon tanısı konmamış ama risk altındaki bireyleri belirtir.
Evre 1 hipertansiyon	Hafif hipertansiyon	Sistolik 130-139 veya Diyastolik 80-89	Genellikle yaşam tarzı değişiklikleriyle kontrol altına alınabilir.
Evre 2 hipertansiyon	Orta-ileri hipertansiyon	Sistolik ≥140 veya Diyastolik ≥90	Genellikle medikal tedavi gerektirir.

Sistolik ve diyastolik basınç farklı evrelere denk geliyorsa, daha yüksek olan değer evreyi belirler (örn. 138/92 mmHg bir hastada evre 2 hipertansiyon kabul edilir).

•

Ortalama arteriyel basınç = OAB = (SKB-DKB) / 3 + DKB

Avrupa Kardiyoloji Derneği ve Avrupa Hipertansiyon Derneği, hipertansiyonu biraz farklı şekilde tanımlar. 2024 Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) Hipertansiyon Kılavuzu, kan basıncı sınıflandırmasında önemli değişiklikler yapmıştır. Önceki "evre 1-2-3" hipertansiyon sınıflandırması yerine, daha basitleştirilmiş ve klinik kararları yönlendirmeyi amaçlayan üçlü bir sistem benimsenmiştir. Bu yeni sınıflandırma, kardiyovasküler riskin kan basıncı seviyeleriyle sürekli bir ilişki içinde olduğunu vurgular. Özellikle 120–139/70–89 mmHg aralığındaki "yüksek kan basıncı" kategorisi, daha önceki "prehipertansiyon" terimine benzer şekilde, artmış kardiyovasküler riskin erken tanınmasını sağlar.

Tablo: Ölçüm Stratejisine Göre Hipertansiyon Tanımları

SBP/DBP	Poliklinik	Kendi Ölçümü	Gündüz Tansiyon Takibi	Gece Tansiyon Takibi	24 Saatlik Tansiyon Takibi
ACC/AHA Kılavuzu 2025	≥ 130/80	≥ 130/80	≥ 130/80	≥ 110/65	≥ 125/75
ESC Kılavuzu 2024	≥ 140/90	≥ 135/85	≥ 135/85	≥ 120/70	≥ 130/80

ACC/AHA: Amerikan Kardiyoloji Koleji / Amerikan Kalp Derneği, ESC: Avrupa Kardiyoloji Derneği

Ciddi Hipertansiyon

Erişkinlerde ciddi hipertansiyon: •

Sistolik kan basıncı ≥180 mmHg ve/veya diyastolik kan basıncı ≥120 mmHg olarak tanımlanır.

“Ciddi” aralıkta kan basıncına (yani ≥180/≥120 mmHg) sahip hastalar, genellikle hafif baş ağrısı dışında belirti göstermeyen ya da tamamen asemptomatik hastalardır ve bu hastalarda akut organ hasarı bulgusu yoktur. Ciddi asemptomatik hipertansiyon durumu bazen hipertansif ivedilik (urgency) olarak adlandırılır. Genellikle kronik antihipertansif tedaviye ya da düşük sodyumlu diyete uymayan hastalarda daha sık görülür. Ciddi hipertansiyon, ilaçlarını düzenli kullanan hastalarda da fazla miktarda tuz alımı sonrası gelişebilir ve düşük tuzlu diyete dönülerek kontrol altına alınabilir.

Hipertansif Acil Durum

Ciddi hipertansiyona (yani ≥180/≥120 mmHg) eşlik eden akut, yaşamı tehdit eden komplikasyon olması hipertansif acil durum olarak adlandırılır. Bu komplikasyonlar arasında hipertansif ensefalopati, retinal kanamalar, papil ödemi veya akut ve subakut böbrek hasarı yer alır. Aşağıdaki tabloda hipertansif acil durumlardan bahsedilmiştir. •Dipnot: Tansiyon değeri önceden normalken ani yükseldiyse, <180/120 mmHg olsa bile, önemlidir.

Tablo: Hipertansif Aciller

Evre III-IV hipertansif retinopati ile birlikte ciddi şekilde yüksek kan basıncı

Serebrovasküler

•Hipertansif ensefalopati •Şiddetli hipertansiyon ile aterotrombotik beyin enfarktüsü •İntraserebral hemoraji •Subaraknoid hemoraji

Kardiyak

•Akut aort diseksiyonu •Akut sol ventrikül yetmezliği •Akut veya yaklaşan miyokard enfarktüsü •Koroner bypass sonrası

Renal

•Akut glomerülonefrit •Kollajen doku hastalıklarına bağlı renal krizler •Böbrek nakli sonrası şiddetli hipertansiyon •Mikroanjiyopatik hemolitik anemi

Cerrahi

•Acil cerrahi gerektiren hastalarda şiddetli hipertansiyon •Postoperatif hipertansiyon •Vasküler sütür hatlarından postoperatif kanama

Aşırı Sirküle Katekolaminler

•Feokromositoma krizi •Monoamin oksidaz inhibitörleri ile besin/ilaç etkileşimi •Sempatomimetik ilaç kullanımı (kokain) •Antihipertansiflerin ani kesilmesi sonrası rebound hipertansiyon

Eklampsi

Ciddi Vücut Yanıkları

Ciddi Epistaksis

Beyaz Önlük Hipertansiyonu

Beyaz önlük hipertansiyonu, klinikte yapılan ortalama kan basıncı ölçümleri hipertansiyon tanı kriterlerini karşılarken, klinik dışındaki (evde veya ambulatuvar) ölçümlerin normal aralıkta olması durumudur. Gerçekte yüksek olmayan tansiyon için fazladan ilaç verilmesi riski doğar.

Maskelenmiş Hipertansiyon

Maskelenmiş hipertansiyon, klinik dışı kan basıncı (KB) ortalaması hipertansiyon kriterlerini karşıladığı halde, klinikte yapılan ortalama ölçümlerin normal aralıkta olması durumudur. Maskelenmiş hipertansiyon tanısı zordur çünkü klinikte yapılan ölçümler normalse doktor bu durumu fark edemez. Ancak hasta evde düzenli takip yaparsa tanı koyulabilir. Maskelenmiş hipertansiyon, klinik tansiyonu normal olan ancak hipertansiyona bağlı hedef organ hasarı (örneğin sol ventrikül hipertrofisi, kronik böbrek hastalığı) olan hastalarda düşünülmelidir.

Postural Hipertansiyon

Hastanın en az 5 dakika oturur ya da yatar pozisyonda kaldıktan sonra ayağa kalktığında, 1. ve/veya 3. dakikada ölçülen •

Sistolik kan basıncında ≥20 mmHg azalma ve/veya

•

Diastolik kan basıncında ≥10 mmHg azalmadır.

Tansiyon konusu ile ilgili bilinmesi gereken diğer terimler:

•

Sistolik kan basıncı, sistol sırasında (kalbin kasıldığı fazda) atardamarlardaki maksimum basınca denir.

◦

Stetoskopla dinlenerek yapılan ölçümlerde, ilk Korotkoff sesinin duyulduğu an, sistolik kan basıncı olarak kabul edilir.

•

Diyastolik kan basıncı, sırasında (kalbin gevşediği fazda) atardamarlardaki minimum basınca denir.

◦

Korotkoff seslerinin tamamen kaybolduğu an (5. ses) diastolik basınç olarak kabul edilir. Eğer Korotkoff sesleri tamamen kaybolmuyorsa, yani 5. ses yoksa, o zaman 4. ses (sesin boğuklaştığı an) diastolik basınç olarak değerlendirilir.

•

İki kol arası tansiyon farkı

◦

Kan basıncı her iki kolda sırasıyla (ardışık olarak) ölçüldüğünde, sistolik kan basıncı farkının >10 mmHg olması durumudur.

2. Epidemiyoloji

Hipertansiyon, sistemik arterlerde persistan (kalıcı) kan basıncı yüksekliğiyle karakterize olup, dünyada tüm nedenlere bağlı morbidite ve mortalitenin en önemli değiştirilebilir risk faktörüdür. Epidemiyolojik verilere göre, acil servislere başvuran hastalarda hipertansif acil durumlar %1’in altında bir orana sahiptir. Bu tablolar içinde en seyrek görülen nedenler arasında eklampsi ve aort diseksiyonu (%2 civarında) yer alırken, en sık nedenler arasında serebral iskemik inme (%39–40) ve akut pulmoner ödem (%25–32) bulunur. Klinikte tansiyonu normal ölçülen erişkinlerin %10 ila %30’unda maskelenmiş hipertansiyon görülebilmektedir. Bu durum erkeklerde, Afrikalı Amerikalılarda ve diyabet, kronik böbrek hastalığı ya da obstrüktif uyku apnesi olan hastalarda daha yaygındır. Öte yandan, beyaz önlük hipertansiyonunun kesitsel çalışmalarda bildirilen sıklığı %10 ile %20 arasında değişmektedir.

3. Etiyoloji

Acil servis pratiğinde sık karşılaşılan bu durumun yaklaşık %90’ı esansiyel (primer) hipertansiyon olup, altta yatan spesifik bir neden gösterilemez. Bazı çalışmalarda, sekonder hipertansiyon (örneğin endokrin, renal, vasküler nedenlere bağlı) oranının %10’dan daha yüksek olabileceği bildirilmektedir. •En sık sekonder hipertansiyon nedenleri kaynaklara göre değişmektedir. ◦Harrison Dahiliye: Obstrüktif uyku apnesi sendromu ◦Cecil, Brenner Nefroloji, ESC 2024 : Pratikte en yaygın sebep renal parankimal hastalıklardır. ◦Braunwald's Heart Disease: Primer aldosteronizm

Tablo: Sekonder Hipertansiyon Nedenleri

Sekonder Hipertansiyon Nedenleri	Tarama Testi
Primer aldosteronizm	Aldosteron/renin oranı Önceki potasyum düzeylerinin gözden geçirilmesi yardımcı olabilir (hipokalemi primer hiperaldosteronizmin eşlik etme olasılığını artırır)
Renovasküler hipertansiyon	Renal doppler ultrason Abdominal BT anjiyografi veya MR
Feokromositoma/paraganglioma	24 saatlik idrarda ve/veya plazmada metanefrin ve normetanefrin düzeyleri
Obstrüktif uyku apnesi sendromu	Gece boyunca ayaktan polisomnografi
Renal parankimal hastalık	Plazma kreatinin, sodyum ve potasyum eGFR İdrar çubuğu ile kan ve protein bakısı İdrarda albümin/kreatinin oranı Renal ultrason
Cushing sendromu	24 saatlik idrarda serbest kortizol Düşük doz deksametazon baskılama testi
Tiroid hastalığı (hiper- veya hipotiroidi)	TSH
Hiperparatiroidizm	Paratiroid hormonu, kalsiyum ve fosfat
Aort koarktasyonu	Ekokardiyografi Aortik BT anjiyografi

1. Nedir?

2. Epidemiyoloji

3. Etiyoloji

Kaldığın Yerden Devam Et

Ücretsiz üyelik ile:

İlgili Konular