1. Nedir?

İdrar yolu enfeksiyonları (İYE), hastanın klinik özelliklerine ve enfeksiyonun yerleştiği anatomik bölgeye göre sınıflandırılır. Bu sınıflamalar; alt/üst üriner sistem ayrımı, komplike/komplike olmayan İYE ayrımı gibi başlıklarda yapılır ve tedavi planlamasında belirleyici rol oynar.

Asemptomatik Bakteriüri

•Hastada hiçbir İYE semptomu olmamasına rağmen idrarda bakteri varlığı ile karakterizedir. •Asemptomatik bakteriüri çeşitli kriterlerle belirlenir:
◦Asemptomatik kadınlarda iki ardışık orta akım idrar kültüründe >100,000 (>10⁵) koloni oluşturan ünite (CFU)/mL tek patojen varlığı. ◦Asemptomatik erkeklerde bir orta akım idrar kültüründe >100,000 (>10⁵) CFU/mL tek patojen varlığı. ◦Asemptomatik bir hastada kateterize bir idrar örneğinde 100 CFU/mL tek izolat varlığı. •Amerikan Enfeksiyon Hastalıkları Derneği (IDSA) kılavuzları, kadınlarda asemptomatik bakteriüri tanısı konulmadan önce bakteriürinin devamlılığını doğrulamak için iki ardışık idrar kültürü yapılmasını önermektedir; mesane bakteriürisini tek bir düz kateterizasyon örneğiyle aynı doğruluk derecesinde öngörmek için iki boşaltılmış örnekte ≥100.000 (10⁵) CFU/mL bulunması gerekir. Ancak klinik uygulamada tanının bu şekilde kesinleştirilmesine nadiren ihtiyaç vardır, çünkü yukarıda belirtildiği gibi spesifik izlem veya tedavi genellikle gerekli değildir. Bu nedenle asemptomatik bakteriüriyi doğrulamak için rutin olarak idrar kültürünü tekrar etmemeyi öneriyoruz.

Komplike Olmayan ÜSE

•Komplike olmayan idrar yolu enfeksiyonu, böbreklerde veya idrar yollarında yapısal ya da işlevsel bir bozukluğu olmayan, bağışıklık sistemi baskılanmamış, diyabet gibi ciddi ek hastalığı bulunmayan ve üriner sisteme herhangi bir girişimsel işlem uygulanmamış hastalarda görülen idrar yolu enfeksiyondur. Genellikle sağlıklı, genç kadınlarda görülür ve tedavisi basittir.
◦Bu sınıflandırma, normal anatomik ve işleyen idrar yolları olan genç, sağlıklı, hamile olmayan kadınlarla sınırlıdır.
▪Geleneksel tanısal kriter 10⁵ CFU/mL pozitif idrar kültürü olmuştur.
▫Ancak semptomatik hastalarda ≥10²–10³ CFU/mL’lik düşük koloni sayılı enfeksiyonların klinik değeri vardır.

Komplike ÜSE

•Komplike idrar yolu enfeksiyonu, ◦İdrar yollarında yapısal ya da işlevsel bir bozukluk olan veya hastayı ciddi komplikasyonlara açık hale getiren ek hastalıkların bulunduğu durumlarda gelişen enfeksiyondur. ▪Örneğin diyabet, böbrek yetmezliği immünsüpresyon, taş, obstrüksiyon, kateter ◦Infupoint: ▪Erkeklerde ÜSE genellikle altta yatan ürolojik anormalliklerin daha yüksek insidansı nedeniyle komplike olarak kabul edilir. Ancak erkeklerde, herhangi bir yapısal veya fonksiyonel anormallik olmadan da ÜSE gelişebilir. ◦Ne yazık ki komplike İYE bulunan hastalar son derece heterojen bir grup olup, yönetimi yönlendirmek amacıyla az sayıda klinik çalışma yapılmıştır. Genel olarak, bu gruptaki hastaların dirençli organizmalarla enfekte olma olasılığı daha fazladır. Komplike ÜSE’ler sıklıkla daha uzun bir antibiyotik tedavisi süreci ve daha ayrıntılı test ve anatomik değerlendirme yaklaşımı gerektirir. ◦Komplike ÜSE için risk faktörleri, risk faktörleri başlığı altındaki "Komplike İdrar Yolu Enfeksiyonu (İYE) için Risk Faktörleri" tablosunda belirtilmiştir. ◦UpToDate Komplike ÜSE Tanı Kriterleri ▪Tanı ölçütleri (her birinden biri): ▫Sistit semptomları + piyüri ve aşağıdakilerden biri: •Ateş ≥ 37.7 °C (99.9 °F) •Sistemik hastalık bulguları (titreme/üşüme, belirgin yorgunluk/malazi) •Yan ağrısı ve Kostovertebral açı hassasiyeti •Piyüri varlığında ateş veya sepsis olup enfeksiyon için başka belirgin bir nedenin bulunmaması

Tekrarlayan ÜSE

•6 ayda iki komplike olmayan idrar yolu enfeksiyonu veya •önceki 12 ayda üç veya daha fazla komplike olmayan İYE olarak tanımlanır. •Tekrarlayan İYE’ler tedavi kararlarını etkileyen iki farklı kategoride sınıflandırılabilir:
◦Nüks ▪İYE nüksü, İYE’nin, tedavi tamamlandıktan sonraki iki hafta içinde üriner sistemdeki bir odaktan gelen aynı bakterinin yol açtığı bir tekrarlamadır. ◦Yeniden enfeksiyon ▪Yeniden enfeksiyon, farklı bir bakteri izolatının veya aradaki negatif bir kültür ya da iki enfeksiyon arasında >2 haftalık bir süre sonrasında önceden izole edilen bakterinin neden olduğu tekrarlayan İYE’dir. ▪Yeniden enfeksiyon, nüksten daha yaygındır. Genetik, anatomik ve davranışsal faktörler komplike olmayan İYE riskinin artmasına yol açabilir. Tekrarlayan İYE (kadınlarda) için en güçlü davranışsal risk faktörleri cinsel ilişki sıklığı ile diyafram ve sperm öldürücü kullanımıdır.

Kateterle İlişkili İYE (Kİ-İYE)

•İdrar yolu kateterlenmiş bulunan ya da son 48 saat içinde kateterlenmiş olan hastalardaki İYE’yi ifade eder.
◦Hem akut hem de uzun süreli sağlık bakım tesislerinde kateterlerin yaygın olarak kullanılması nedeniyle Kİ-İYE sağlık bakımda edinilen en yaygın enfeksiyonlardan biridir. Kateterizasyon süresi uzadıkça bakterüri riski artar. ◦Kronik kateter bulunan hastalarda sıklıkla antibiyotiklere dirençli organizmalar yerleşir ve bu böylece antimikrobiyal tedaviyi daha da güçleştirir. ◦Kateter ilişkili İYE tanısı koyabilmek için; ▪Semptomlar yanında üriner kateter çıkarıldıktan sonra alınan idrar örneğinde ≥10³ CFU/mL bir veya daha fazla bakteri varlığında Kİ-İYE tanısı konulur. ◦Üriner kateter bulunan bir hastada bakteriüri bulunması durumunda ▪Eğer ek semptomu ve sepsis belirtileri yok ise ▫Bu hastalarda başka kapsamlı antimikrobiyal tedaviye gerek yoktur (Tintinalli).

1.1. Anatomik Sınıflama

Üst İdrar Yolu Enfeksiyonları

•Üst idrar yolu enfeksiyonları üç renal enfeksiyon şekline ilerleme gösterebilir. ◦Akut bakteriyel nefrit, ◦Renal apse ◦Piyelonefrit ▪Akut piyelonefrit, renal parenkimal ve pelvikalisiyel sistem enfeksiyonudur. ▫Ateş, titreme ve yan ağrısı sendromu ile kendini gösterir. ▪Piyelonefrit eski literatürde komplike bir İYE olarak sınıflandırılırken, güncel kılavuzlarda böyle bir şey söz konusu değildir.
▫Komplike olmayan piyelonefrit •İdrar yolları anatomik olarak normal olan ve komorbidite bulunmayan bir kadında kusma olsun ya da olmasın ateş ve yan ağrısı veya hassasiyetin klinik sendromunu ifade eder. •Kadın hastalar için önerilen tedavi, komplike İYE bulunan hastalar için önerilene benzerdir. ▪Amfizematöz piyelonefrit ▪Infupoint: ▫Akut piyelonefritli hastaların tedavi ve taburculuk yaklaşımları enfeksiyonun komplike olup olmamasına bağlıdır.

Alt İdrar Yolu Enfeksiyonları

•Sistit ◦Sistit, mesanenin inflamasyonu ve enfeksiyonunu tanımlar. ◦Artmış idrara çıkma sıklığı, sıkışma, dizüri ve suprapubik ağrı ile kendini gösterir. Sistit vakaları bakteriyel ve bakteriyel olmayan (örn. radyasyon kaynaklı) olarak sınıflandırılabilir. •Üretrit ◦Üretranın iltihabıdır. ◦Üretrit sıklıkla, Neisseria gonorrhoeae enfeksiyonu gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların (CYBE) bir belirtisi olabilir.

Yetişkinlerde İdrar Yolu Enfeksiyonunu Kategorize Etme Yaklaşımı (UpToDate)

Kategori	Tanım ve Klinik Özellikler
Akut Basit Sistit	•Mesane ile sınırlı akut İYE •Tipik semptomlar: ◦Dizüri ◦İdrar sıklığında artış ◦Acil idrara çıkma hissi ◦Suprapubik ağrı •Üst üriner sistem veya sistemik enfeksiyonu düşündürecek belirti ya da bulgu yoktur.
Akut Komplike İYE	•Mesane ötesine yayılımı düşündüren özelliklerle birlikte seyreden akut İYE: ◦Ateş (>37.7 °C) ◦Titreme, üşüme, belirgin yorgunluk veya sistemik hastalık belirtileri ◦Yan ağrısı ◦Kostovertebral açı hassasiyeti ◦Erkeklerde pelvik veya perineal ağrı •Sistit semptomları (yukarıdakiler) olabilir ya da olmayabilir.
Özel Yönetim Gerektiren Popülasyonlar	•Gebeler •Böbrek nakli yapılan hastalar

Notlar:
– Bu tanımlar, İYE’yi nasıl kategorize ettiğimizi ve tedavi yaklaşımımızı şekillendirir. Klasik yaklaşımda, komplike olmayan akut İYE, altta yatan ürolojik anormalliği olmayan, premenopozal kadınlarda sistit veya piyelonefrit anlamına gelirken; komplike İYE, altta yatan ürolojik anormalliği veya önemli komorbiditeleri (örneğin diyabet, erkek cinsiyet) olan hastalarda sistit veya piyelonefriti ifade eder.
– Bizim yaklaşımımız, hasta grubuna göre değil, enfeksiyonun yayılım düzeyi ve klinik şiddetine göre tedavi planlamayı tercih eder.
– Ateş eşiği net tanımlı değildir; hastanın bazal sıcaklığı, diğer olası nedenler ve kötü seyir riski göz önüne alınarak değerlendirilmelidir.

1.2. Terminoloji

Bu konuda bazı bilinmesi gereken terimlerden de bahsetmek gerekir. •Kolonizasyon: Mikroorganizmanın vücutta olmaması gereken yerde bulunmasıdır. •Enfeksiyon: Steril dokuya mikroorganizmaların kolonize olmasıdır. •Bakteriyemi: Mikroorganizmaların dolaşımda bulunmasıdır. •Bakteriüri: İdrarda bakteri varlığıdır. ◦Bakteriüri klinik bulgular olmadan tek başına ÜSE olarak kabul edilmez. ▪Semptomlarla birlikte görülen bakteriüri tedavi edilmelidir. ▪Semptomlar olmaksızın görülen bakteriüri ise yalnızca belirli hastalarda (örn. hamile kadınlar, immünsüprese hastalar) tedavi edilmelidir. ◦İdrar kültüründe bakteri üremesi, gerçek mesane bakteriürisini veya örneğin kontaminasyonunu gösterebilir. ▪Semptomsuz bir hastada, temiz yakalama yöntemiyle alınmış idrar örneğinde bakteriüri eşiği, ▫Kantitatif sayımda ≥100.000 (10⁵) koloni oluşturan ünite (CFU)/mL düzeyinde tek bir organizmanın izole edilmesidir. Daha düşük düzeylerdeki üremeler daha çok üretral, vajinal veya fekal kontaminasyonu temsil etme olasılığı daha yüksektir. ▪Kateterize edilmiş idrar örneğinde asemptomatik bakteriüri için eşik, kantitatif sayımda ≥100.000 (10⁵) CFU/mL düzeyinde tek bir organizmanın izole edilmesidir. •Piyüri: Santrifüj edilmemiş idrarda ≥10 lökosit/mikroL

2. Epidemiyoloji

İdrar yolu enfeksiyonu (İYE), özellikle genç kadınlarda acil servise başvuruların en sık nedenlerinden biridir. 2015'te 15 yaş üstü kadınlarda en yaygın yedinci tanıydı. Kadınların yarısı hayatları boyunca en az bir kez İYE geçirirken, erkeklerde risk 50 yaş sonrası prostat hipertrofisi ve üriner enstrümantasyonla artar. Yenidoğandan yaşlıya tüm yaş grupları etkilenir; gebeler ve kateterli hastalar gibi özel popülasyonlar ise daha yüksek risk altındadır. Asemptomatik bakteriürinin (ASB), genel popülasyonda prevalansı %3,5 civarındayken, bu oran gebelerde %10’a, huzurevindeki erkeklerde %30’a, kadınlarda ise %55’e kadar çıkmaktadır. Kalıcı kateteri 1 aydan uzun süredir takılı olan hastalarda ise bu oran %100’e ulaşır. Amerika Birleşik Devletleri’nde üriner sistem, septik şokla başvuran hastalarda en sık enfeksiyon kaynağıdır ve buna bağlı mortalite %10 ila %20 arasındadır.

3. Etiyoloji

Tablo: İdrar Yolu Enfeksiyonunun (İYE) Farklı Türlerinde Etiyolojik Ajanlar (Tintinalli)

İYE Türü	Etiyolojik Ajanlar
Komplike olmayan İYE	•Escherichia coli (%75) •Staphylococcus saprophyticus •Klebsiella pneumoniae •Enterococcus faecalis
Komplike İYE	•E. coli •Enterococcus spp. •K. pneumoniae •Candida spp. •Staphylococcus aureus •Proteus mirabilis •Pseudomonas aeruginosa
Kateterle ilişkili İYE*	•E. coli •Enterococcus spp. •Koagülaz-negatif Staphylococcus •Candida spp. •P. aeruginosa •P. mirabilis •Morganella morganii
Tekrarlayan İYE	Hasta faktörlerine bağlı olarak yukarıdakilerin aynısı
* Uzun süreli (>30 gün) kateterlerde tipik olarak kateterle ilişkili İYE’nin polimikrobiyel etiyolojileri bulunacaktır.

1. Nedir?

1.1. Anatomik Sınıflama

1.2. Terminoloji

2. Epidemiyoloji

3. Etiyoloji

Kaldığın Yerden Devam Et

Ücretsiz üyelik ile:

İlgili Konular