1. Giriş
Üst solunum yolu enfeksiyonları (ÜSYE), acil servislerde en sık karşılaşılan enfeksiyon hastalıkları arasındadır. Burun, nazofarinks, farinks, tonsiller, paranazal sinüsler ve larinksi etkileyen bu enfeksiyonların büyük bölümü viral etkenlere bağlıdır ve destekleyici tedaviyle kendiliğinden iyileşir. Akut otitis media da sıklıkla viral üst solunum yolu enfeksiyonlarını takip ettiğinden bu kapsamda değerlendirilir.
Acil serviste temel yaklaşım; viral ve bakteriyel enfeksiyon olasılığını belirlemek, antibiyotik tedavisi gerektiren hastaları ayırt etmek, gereksiz tetkik ve tedaviden kaçınmak ve yaşamı tehdit edebilen komplikasyonları erken tanımaktır.
Ateş, tonsiller eksüda, pürülan burun akıntısı veya sarı-yeşil balgam, tek başına bakteriyel enfeksiyon tanısı koydurmaz. Enfeksiyonun anatomik odağı, semptomların birlikteliği, süresi, progresyonu ve hastanın risk faktörleri birlikte değerlendirilmelidir.
Klinik Pratikte Önemli Noktalar
- Üst solunum yolu enfeksiyonlarının çoğu viral etkenlere bağlıdır ve antibiyotik gerektirmez.
- Ateş bulunmaması bakteriyel enfeksiyonu dışlamaz; ateş olması da bakteriyel enfeksiyonu doğrulamaz.
- Tonsiller eksüda tek başına GAS tanısı koydurmaz.
- Modifiye Centor skoru, mikrobiyolojik test gereksinimini belirlemeye yardımcı olur; yüksek skor tek başına antibiyotik endikasyonu değildir.
- Sarı-yeşil balgam veya pürülan nazal akıntı tek başına antibiyotik gerektirmez.
- Erişkin komplikasyonsuz bakteriyel rinosinüzitte güvenilir takip varsa antibiyotiksiz izlem uygun başlangıç yaklaşımıdır.
- Akut otitis media tanısında orta kulak efüzyonu ve uygun inflamasyon bulguları bulunmalıdır.
- Komplikasyonsuz akut larenjitte rutin antibiyotik veya sistemik kortikosteroid kullanılmaz.
- Hava yolu tehdidi, derin boyun enfeksiyonları ve orbital ya da intrakraniyal komplikasyonlar erken tanınmalıdır.
- Doğru antibiyotik seçimi kadar uygun doz, süre ve yeniden değerlendirme planı da önemlidir.
2. Üst Solunum Yolu Enfeksiyonlarının Sınıflandırılması
2.1. Anatomik Yerleşime Göre Sınıflandırma
Enfeksiyon | Etkilenen bölge | Başlıca klinik bulgular |
|---|---|---|
Akut nazofarenjit (nezle) | Burun ve nazofarinks | Rinore, burun tıkanıklığı, hapşırma, öksürük |
Akut farenjit | Farinks | Boğaz ağrısı, odinofaji, farengeal eritem |
Akut tonsillit | Palatin tonsiller | Tonsiller şişlik, eritem, eksüda, odinofaji |
Akut rinosinüzit | Burun ve paranazal sinüsler | Nazal obstrüksiyon, burun akıntısı, yüz ağrısı veya basınç |
Akut larenjit | Larinks | Ses kısıklığı, seste değişiklik, kuru öksürük |
Akut otitis media* | Orta kulak | Otalji, orta kulak efüzyonu, timpanik membranda bombeleşme |
Akut otitis media anatomik olarak doğrudan üst solunum yolu enfeksiyonu değildir; ancak sıklıkla ÜSYE sonrasında gelişmesi ve benzer patojenlerle ilişkili olması nedeniyle bu kapsamda ele alınmaktadır. | ||
2.2. Etiyolojiye Göre Sınıflandırma
Viral enfeksiyonlar: Üst solunum yolu enfeksiyonlarının büyük bölümünü oluşturur. Akut nazofarenjit, viral farenjit ve akut larenjit bu grupta sık görülür. Çoğu olguda destekleyici tedavi yeterlidir ve antibiyotik gerekmez.
Bakteriyel enfeksiyonlar: Grup A streptokokal farenjit, akut bakteriyel rinosinüzit ve bakteriyel akut otitis media başlıca klinik tablolardır. Antibiyotik gereksinimi, enfeksiyonun türüne ve tanısal kriterlerine göre belirlenir.
Viral enfeksiyon sonrasında gelişen bakteriyel enfeksiyonlar: Özellikle akut bakteriyel rinosinüzit ve otitis media, viral ÜSYE sonrasında gelişebilir. Ancak semptomların uzaması veya sekresyonların pürülan görünmesi tek başına bakteriyel enfeksiyon kanıtı değildir.
3. Etiyoloji
Viral Etkenler
Üst solunum yolu enfeksiyonlarının çoğundan solunum yolu virüsleri sorumludur. Başlıca etkenler rinovirüsler, mevsimsel koronavirüsler, adenovirüsler, parainfluenza virüsleri, RSV, influenza virüsleri, insan metapnömovirüsü, enterovirüsler ve SARS-CoV-2'dir. Viral enfeksiyonlar sıklıkla rinore, hapşırma, nazal konjesyon, boğaz ağrısı, ses kısıklığı ve öksürükle kendini gösterir. Birden fazla üst solunum yolu yapısı eş zamanlı etkilenebilir.
Klinik tablo | Başlıca bakteriyel etkenler |
|---|---|
Akut farenjit ve tonsillit | Streptococcus pyogenes (Grup A Streptokok) |
Akut bakteriyel rinosinüzit | Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis |
Akut otitis media | S. pneumoniae, tiplendirilemeyen H. influenzae, M. catarrhalis |
Peritonsiller apse | Streptokok türleri, oral anaeroblar ve polimikrobiyal flora |
Derin boyun enfeksiyonları | Streptokoklar, anaeroblar ve çeşitli oral flora bakterileri |
Özel klinik durumlarda Fusobacterium necrophorum, Corynebacterium diphtheriae, Neisseria gonorrhoeae ve diğer patojenler de düşünülmelidir. | |
Kaldığın Yerden Devam Et
Bu konunun tamamına erişmek için abonelik gerekiyor. Ancak ücretsiz üyelik oluşturarak Infuscion’un birçok özelliğini hemen kullanmaya başlayabilirsin.
Ücretsiz üyelik ile:
✔️Okuduğun konuları takip edebilir
✔️Önemli gördüğün yerleri vurgulayabilir
✔️İçeriklere geri bildirim bırakabilir
✔️Açık konulardaki quiz ve flashcard’ları çözebilir
✔️Infuse Mode ile aktif öğrenmeyi deneyebilirsin
Infuscion’u sadece okumak için değil; not alarak, işaretleyerek ve kendini test ederek daha verimli kullanabilirsin.
👉 Ücretsiz hesabını oluştur ve öğrenmeye devam et.