1. Nedir?

Toksikasyon, Latince kökenli "toxicum" (zehir) ve "-asyon" (süreç, durum) eklerinin birleşimiyle oluşur. Tıpta "bir toksinin (zehirli maddenin) vücuda zarar verecek düzeyde etki göstermesi durumu" anlamına gelir. İntoksikasyon kelimesi ile genelde aynı manada kullanılırlar. •Toksikasyon genellikle bir maddenin zehirli etkisinin varlığı için kullanılır. ◦Asetaminofen toksikasyonu karaciğerde hasar yaratabilir. (zehirli etkiden bahseder) •İntoksikasyon ise fiilen oluşmuş klinik zehirlenme tablosunu anlatır, klinik bağlamda tercih edilir. ◦Asetaminofen intoksikasyonu ile acile başvurdu. (hasta zehirlenmiş durumda) Klinisyen olarak acil serviste intoksikasyon vakalarını tedavi ederken sistematik bir değerlendirme ve yönetim yaklaşımının olması gerekir. Bu bölümde intoksikasyon vakalarına genel olarak yaklaşımdan bahsedilecektir.

2. Epidemiyoloji

Yasal (reçeteli) ve yasadışı maddelere bağlı kazara veya kasıtlı zehirlenmeler, dünya genelinde hâlâ önemli bir morbidite ve mortalite nedenidir. Türkiye’de akut zehirlenme nedeniyle yoğun bakıma yatırılan vakalarda, tek ajanlı toksik madde alımlarında en sık antidepresanlar ve analjezikler saptanmıştır.

3. Klinik

İntoksikasyon vakalarının çok geniş bir semptom ve klinik bulgu yelpazesi oluşturabileceği ve bu durumun tek başına ya da başka bir patolojiyle birlikte (örneğin travma, enfeksiyon) ortaya çıkabileceği unutulmamalıdır. Klinik tablo alınan toksik maddenin türüne, miktarına ve hastanın komorbiditelerine göre değişebilir.Hedefe yönelik öykü alma ve fizik muayene, hem zehirlenmenin tanınmasında hem de türünün belirlenmesinde büyük önem taşır.Vital bulgular ile birlikte, mental durum, pupil boyutu, cilt ısısı ve nem durumu değerlendirilmelidir. Parmak ucu kan şekerine mutlaka bakılmalıdır.Travma şüphesi olan hastalarda, servikal immobilizasyon sağlanmalıdır. Hasta tamamen soyulup travma izleri, uyuşturucu kullanım bulguları (örn. iğne izleri) ve enfeksiyon belirtileri gibi durumlar araştırılır. Kıyafet, cüzdan, çanta ve cepler mutlaka aranmalı; haplar, ilaç kutuları veya madde kullanım ekipmanları araştırılmalı; ancak bu işlem yapılırken iğne batmasına karşı dikkatli olunmalıdır. İlk değerlendirme ve stabilizasyonun ardından spesifik toksidrom (zehirlenme sendromu) bulguları incelenerek, olası nedenler daraltılabilir.•Her hasta, ilgili toksidromun tüm bulgularını göstermeyebilir.◦Trisiklik antidepresanlar antikolinerjik olmalarına rağmen, bazı hastalarda miyozis görülebilir.

Fizyolojik Stimülasyon Bulguları

En sık fizyolojik stimülasyon bulgularına neden olan maddeler; antikolinerjikler, sempatomimetikler, santral halüsinojenler ve yoksunluk durumlarıdır.•Santral sinir sistemi aktivasyonu•Artmış nabız, tansiyon, solunum sayısı ve derinliği, ateş

Fizyolojik depresyon Bulguları

En sık fizyolojik depresyon bulgularına neden olan maddeler; sedatif-hipnotikler, opioidler, kolinerjik ajanlar, sempatolitikler ve alkollerdir.

Karışık Fizyolojik Etkiler

•Çoklu madde alımı•Metabolik zehirlenmeler (ör: hipoglisemi, salisilat, siyanür)•Zararlı metabolit üreten ajanlar•Membran-aktif maddeler (ör: inhalanlar, antiaritmikler, lokal anestezikler)•Ağır metaller (demir, arsenik, cıva, kurşun)•Çok mekanizmalı ilaçlar (ör: trisiklik antidepresanlar, antipsikotikler) Yanlış öykü, zehirlenme ile muayene arasındaki zaman farkı ve hastanın sürekli kullandığı ilaçların fizyolojik yanıtları maskelemesi nedeniyle fizik muayene ve öykü uyuşmayabilir.

Toksidrom	Ruhsal Durum	Hayati Bulgular	Deri	Pupiller	Diğer Bulgular	Örnek Etken Maddeler
Sempatomimetik	• Aşırı uyanıklık • Ajitasyon (şiddetli olabilir) • Hiperaktif deliryum • Halüsinasyonlar • Paranoya	A: Artmış KTA: Artmış SS: Artmış KB: Artmış	Islak	Midriazis (genişlemiş)	• Nöbetler • Geniş nabız basıncı	• Amfetaminler • Kokain • Katinonlar • Efedrin • Fenilpropanolamin • Psödoefedrin
Antikolinerjik	• Aşırı uyanıklık • Ajitasyon (genellikle kolayca kontrol edilir) • Hiperaktif deliryum • Halüsinasyonlar (havadaki nesnelere uzanma vb.) • Mırıldanarak konuşma ("ağzı dolu gibi")	A: Artmış KTA: Artmış (erken dönemde normal olabilir) SS: Artmış KB: Artmış veya normal	Kuru ve kızarık	Midriazis	• Kuru mukoz membranlar • Azalmış bağırsak sesleri • İdrar retansiyonu • Koreoatetoz • Nöbetler (nadiren)	• Difenhidramin (ve diğer antihistaminikler) • Atropin ve benzeri ajanlar (skopolamin, hyoscyamine vb.) • Trisiklik antidepresanlar • Siklikler (ör. orfenadrin, siklobenzaprin) • Fenotiyazinler
Halüsinojenik	• Halüsinasyonlar • Algı bozuklukları (görsel) • Depersonalizasyon • Sinestezi • Bazen ajitasyon (deliryumlu veya deliryumsuz)	A: Artmış veya normal KTA: Artmış veya normal SS: Artmış veya normal KB: Artmış veya normal	Değişken	Midriazis (genellikle)	• Nistagmus (ketamin, fensiklidin) • Taşikardi, hipertansiyon, ajite deliryum (tasarım halüsinojenleri)	• MDMA, MDEA • Ketamin, metoksetamin • LSD, psilosibin • Fensiklidin • Meskalin
Serotonin Sendromu	• Ajitasyon • Hiperaktif deliryum • Konfüzyon • Uyanık ama yanıt vermiyor	A: Artmış KTA: Artmış SS: Artmış KB: Artmış	Islak, kızarık veya normal	Midriazis	• Tremor, hiperrefleksi, klonus (özellikle alt ekstremitelerde) • Dolaşan göz hareketleri • İshal	• MAOI’ler • SSRI, SNRI • Trisiklik antidepresanlar • Dextrometorfan • Meperidin • Etkileşimli kombinasyonlar
A: Ateş, KTA: Kalp Tepe Atımı, SS: Solunum Sayısı, KB: Kan Basıncı

Toksidrom	Zihinsel Durum	Hayati Bulgular	Deri	Pupiller	Diğer Bulgular	Örnek Etken Maddeler
Opioid	• Sedasyon • Koma	A: Azalmış veya normal KTA: Azalmış veya normal SS: Azalmış veya apneik KB: Azalmış veya normal	Değişken	İnce olabilir (pinpoint)	• Kardiyojenik olmayan pulmoner ödem • İğne izleri • Hipotansiyon gelişebilir	• Opioidler (fentanil ve benzerleri, heroin, morfin, metadon, oksikodon, hidromorfon) • Difenoksilat • Loperamid
Sedatif-hipnotik	• Sedasyon • Konfüzyon • Stupor • Koma	A: Azalmış veya normal KTA: Azalmış veya normal SS: Azalmış, apneik veya normal KB: Azalmış veya normal	Değişken	Değişken	• Nistagmus • Barbitüratlar solunum depresyonu veya apneye yol açabilir • İzole benzodiazepin alımlarında solunum depresyonu genellikle görülmez • Siklik koma ve miyoklonik ensefalopati (ör. karisoprodol, meprobamat, glutetimid)	• Benzodiazepinler • Barbitüratlar • Etanol ve diğer alkoller • Gabapentin ve pregabalin • Zolpidem • Karisoprodol • Glutetimid • Meprobamat
Kolinerjik	• Sedasyon • Konfüzyon • Stupor • Koma	A: Normal KTA: Düşük (erken zehirlenmede yüksek olabilir) SS: Azalmış veya artmış KB: Azalmış veya normal	Islak	Konstirkte	• Nöbetler (genellikle erken) • Salivasyon • İdrar ve dışkı inkontinansı • Kusma, ishal, abdominal kramplar • Bronkore ve bronkospazm • Kas fasikülasyonları ve paralizi • Kas zayıflığı	• Organofosfat ve karbamat insektisitler • Sinir gazları (VX, tabun, sarin, soman, Novichok) • Nikotin • Fisostigmin • Rivastigmin • Bethanechol • Pilokarpin • Urekolin
A: Ateş, KTA: Kalp Tepe Atımı, SS: Solunum Sayısı, KB: Kan Basıncı

Miydriyazis (genişlemiş pupiller)	Miyozis (büzülmüş pupiller)	Nistagmus
Sempatomimetikler • Kokain • Kafein • Efedrin • Amfetaminler • Metilfenidat • Katinonlar Antikolinerjikler • Atropin • Skopolamin • Antihistaminikler • Antiparkinson ilaçları • Siklobenzaprin • Antispazmodikler • Fenotiyazinler (bazı) • Belladon alkaloidleri içeren bitkiler Halüsinojenler • LSD • Meskalin • Psilosibin • Triptaminler (ör. 2C-B, 25I-NBOMe) Çeşitli • Glutetimid • MAOI’ler • Nikotin (zehirlenmenin geç evresi) • Sentetik kannabinoidler • Meperidin Sedatif ilaçlardan yoksunluk durumları	Opioidler • Heroin • Morfin • Fentanil • Hidromorfon • Oksikodon • Hidrokodon • Kodein Kolinerjikler • Organofosfat pestisitleri ve sinir gazları • Karbamat pestisitleri • Pilokarpin • Edrofonyum • Fisostigmin, rivastigmin Sempatolitikler • Klonidin • Oksimetazolin • Tetrahidrazolin • Olanzapin Çeşitli • Valproik asit • Nikotin (zehirlenmenin erken evresi)	• Barbitüratlar • Karbamazepin • Okskarbazepin • Fensiklidin • Fenitoin • Lityum • Alkol • Toksik alkoller • Organofosfatlar • Striknin • Ketamin • Metoksetamin

Kırmızı ve Kızarmış (Red and Flushed)	Soluk ve Terli (Pale and Diaphoretic)	Morarma (Cyanotic)	Deri Dökülmesi (Desquamation)
Antikolinerjik ajanlar •Antihistaminikler•TCA’lar•Atropin•Skopolamin•Belladona alkaloidleri•Fenotiyazinler	Sempatomimetikler •Kokain•Amfetaminler•Teofilin•Kafein•Efedrin•Fenilpropanolamin•Katinonlar	Methemoglobinemi	Stevens-Johnson sendromu
Borik asit	Kolinerjik ajanlar •Organofosfatlar•Karbamatlar•Sinir gazları	Sülhemoglobinemi	Toksik epidermal nekroliz
Disülfiram reaksiyonu •Disülfiram/etanol•Sefalosporinler/etanol•Solventler/etanol•Coprinus mantarları/etanol	Santral halüsinojenler •LSD•Fensiklidin•Meskalin•Psilosibin•Tasarım amfetaminler•Sentetik kannabinoidler	Hipoksemi	Borik asit
Monosodyum glutamat	Arsenik		Ağır metaller •Arsenik•Cıva•Talyum
Scombroid balık zehirlenmesi	Salisilatlar
Rifampin
Karbon monoksit (nadir)

Hipertermi (Ateş Artışı)	Hipotermi (Ateş Düşüklüğü)
Artmış Isı Üretimi (Kas Hiperaktivitesi / Rijiditesi) •Sempatomimetikler◦Kokain◦Amfetaminler◦Fenilpropanolamin◦Efedrin◦Katinonlar•Antikolinerjikler•Yoksunluk durumları•Lityum•Santral Halüsinojenler:◦Fensiklidin◦LSD◦Tasarım amfetaminler (MDMA, MDEA)◦Sentetik kannabinoidler•Tekrarlayan Nöbete Neden Olan İlaçlar◦İzoniazid◦Teofilin◦Fenetilaminler•Striknin•Nöroleptik malign sendrom•Serotonin sendromu•MAO inhibitörleri•Malign hipertermi	•Opioidler•Sedatif-hipnotikler◦Benzodiazepinler◦Barbitüratlar◦Alkoller•Sempatolitikler◦Beta blokerler◦Klonidin◦Alfa-adrenerjik antagonistler•Hipoglisemik ajanlar•Antipsikotikler•Genel anestezik ajanlar•Karbon monoksit•Flasid koma yapan ilaçlar
Azalmış Isı Dağılımı (Isı Kaybı) •Terlemenin bozulması•Antikolinerjik ajanlar◦Antihistaminikler◦Fenotiyazinler◦Trisiklik antidepresanlar
Artmış Metabolik Hız •Ayrılmış oksidatif fosforilasyon◦Salisilatlar◦Dinitrofenol, pentaklorofenol•Tiroid hormonu

Hipertansiyon + Taşikardi	Hipertansiyon + Bradikardi	Hipotansiyon + Taşikardi	Hipotansiyon + Bradikardi
Sempatomimetikler • Amfetaminler • Kokain • Efedrin • Psödoefedrin • Teofilin • Kafein • Metilfenidat • Katinonlar	Alfa-adrenerjik agonistler • Fenilpropanolamin • Fenilefrin • Fentermin	Beta-adrenerjik agonistler • Teofilin • Albuterol • İzoproterenol • Terbutalin • Kafein	Beta-blokerler
Antikolinerjikler • Antihistaminikler • TCA'lar (erken) • Fenotiyazinler (bazı) • Antiparkinson ajanları • Kas gevşeticiler • Klozapin	Ergot alkaloidleri	Disülfiram reaksiyonu (geç)	Kalsiyum kanal blokerleri
Santral halüsinojenler • Tasarım amfetaminler • LSD • Fensiklidin • Sentetik kannabinoidler	Sumatriptan	Toksik alkoller • İzopropil alkol	Kardiyak glikozitler • Digoksin • Digitalis purpurea • Oleander • Red squill • Bufoetin
Zehirlenmeler • Karadul örümcek ısırığı	Klonidin (erken)	Karbon monoksit	Klonidin
	Guanfacin	Alfa-adrenerjik antagonistler • Fenotiyazinler • TCA'lar • Hidralazin	Alfa-metildopa
	İmidazolinler • Tetrahidrozolin • Oksimetazolin	Ağır metaller (akut) • Demir • Arsenik	Siyanür
	Kolinerjik ajanlar • Organofosfatlar • Karbamatlar	Kolşisin	Karbon monoksit (geç)
	Steroid hormonlar • Glukokortikoidler • Mineralokortikoidler • Östrojen • Progesteron • Androjenler	Nitratlar	Opioidler
	Yohimbin	Sodyum nitroprussid	Sedatif-hipnotikler • Barbitüratlar • Benzodiazepinler
	Ağır metaller (kurşun)		Kolinerjikler • Organofosfatlar • Karbamatlar
			Anti-aritmikler

1. Nedir?

2. Epidemiyoloji

3. Klinik

Kaldığın Yerden Devam Et

Ücretsiz üyelik ile:

İlgili Konular