1. Hipernatremi Nedir? Tanımı ve Sınıflandırılması
1.1. Sınıflandırma
Süresine göre hipernatremi:
•Akut hipernatremi
◦48 saat veya daha kısa süredir mevcut olan hipernatremi.•Kronik hipernatremi:
◦48 saatten uzun süredir mevcut olan hipernatremi.Hipernatreminin süresi bilinmiyorsa, özellikle yaşlı hastalarda ve bilinç değişikliğiyle başvuranlarda, hipernatreminin akut geliştiği varsayılmamalıdır. Hastaneye hipernatremiyle başvuran erişkinlerin büyük çoğunluğunda hipernatremi kroniktir.
Volüm Durumuna Göre Sınıflandırma
•Hipovolemik hipernatremi: Toplam vücut suyu ve toplam vücut sodyumu azalmıştır; ancak su kaybı oransal olarak daha fazladır.•Hipervolemik hipernatremi: Toplam vücut sodyumu artmıştır; toplam vücut suyu normal veya artmış olabilir.•Normovolemik hipernatremi: Toplam vücut sodyumu normale yakındır; toplam vücut suyu azalmıştır.Hipernatremi tipi | Toplam vücut sodyumu | Toplam vücut suyu |
|---|---|---|
Hipovolemik | Azalmış | Daha belirgin azalmış |
Normovolemik | Genellikle normal | Azalmış |
Hipervolemik | Artmış | Normal veya artmış |
2. Hipernatremi Nedenleri ve Etiyolojik Sınıflandırma
Hipernatremi en sık, kaybedilen suyun yeterince yerine konulamaması sonucunda gelişir. Normalde plazma ozmolalitesinin artması susama hissini uyararak su alımını artırır. Bu nedenle hipernatremi özellikle susama mekanizması bozulmuş veya suya erişimi kısıtlı hastalarda görülür.
Etiyolojik grup | Alt grup | Başlıca nedenler ve klinik durumlar |
|---|---|---|
Su kaybına bağlı hipernatremi | Gastrointestinal kayıplar | Kusma, ozmotik ishal, nazogastrik aspirasyon, gastrointestinal fistüller |
Deri yoluyla kayıplar | Aşırı terleme, ateş, yanıklar, sıcak çarpması | |
Böbrek yoluyla kayıplar | AVP eksikliği (santral diabetes insipidus), AVP direnci (nefrojenik diabetes insipidus), kontrolsüz diyabette glukozüriye bağlı ozmotik diürez, mannitol kullanımı, katabolizma veya böbrek yetmezliğinden iyileşme sırasında artmış üre atılımı | |
Yetersiz su alımı | Susama mekanizmasının bozulması | İleri yaşta susama yanıtının azalması, hipotalamik hastalığa bağlı adipsi |
Suya erişimin kısıtlanması | Bilinç bozukluğu, yatağa bağımlılık, entübasyon ve nöromüsküler blokaj, suya bağımsız erişememe | |
Sodyum yüklenmesine bağlı hipernatremi | Ekzojen sodyum yükü | Aşırı tuz veya tuzlu su alımı, tuz tabletleri, hipertonik salin, intravenöz sodyum bikarbonat, salin lavmanları, uygun şekilde seyreltilmemiş beslenme ürünleri |
İyatrojenik nedenler | Yoğun bakımda devam eden su kayıplarına göre fazla sodyum içeren sıvıların uygulanması | |
Endokrin nedenler | Primer hiperaldosteronizm, Cushing sendromu | |
Şiddetli hipergliseminin tedavisi sırasında gelişen hipernatremi | DKA / HHS tedavisi | Hiperglisemi düzelirken suyun hücre içine dönmesi ve glukozüriye bağlı elektrolitsiz su kaybının devam etmesi |
Kaynaklar: UpToDate — Treatment of hypernatremia in adults; Tintinalli’s Emergency Medicine, 9. baskı; Rosen’s Emergency Medicine, Bölüm 114. | ||
Aynı hastada birden fazla neden bulunabilir. Örneğin yaşlı bir hastada yetersiz su alımına ishal veya ozmotik diürez eşlik edebilir.
2.1. Diabetes İnsipidusun Nedenleri
Diabetes insipidus, arjinin vazopressin (AVP) eksikliği veya böbreklerin AVP'ye yeterli yanıt verememesi sonucunda ortaya çıkar. İdrarla aşırı miktarda serbest su kaybına yol açarak, özellikle su alımının kısıtlı olduğu hastalarda şiddetli hipernatremiye neden olabilir.
Santral diabetes insipidus (AVP eksikliği) | Nefrojenik diabetes insipidus (AVP direnci) |
|---|---|
İdiyopatik | Kronik böbrek yetmezliği |
Ailesel nedenler | Polikistik böbrek hastalığı |
Kanser | Lityum toksisitesi |
Hipoksik ensefalopati | Hiperkalsemi |
İnfiltratif hastalıklar | Hipokalemi |
— | Tübülointerstisyel hastalıklar |
— | Kalıtsal nedenler |
— | Orak hücre hastalığı |
Kaynak: Rosen’s Emergency Medicine, Bölüm 114 | |
3. Hipernatremi Epidemiyolojisi ve Risk Grupları
Hipernatremi özellikle suya erişimi kısıtlı, susama hissi bozulmuş veya su kayıplarını yeterince karşılayamayan hastalarda görülür. Başlıca risk grupları:
•İleri yaştaki hastalar, Bilinç durumu bozulmuş erişkinler, Uzun süreli bakım kurumlarında yaşayan hastalar◦Yaşlı hastalarda ozmotik uyarıya karşı susama yanıtı azalabilir. Ayrıca bilinç bozukluğu veya bakım gereksinimi nedeniyle su alımı yetersiz kalabilir.•AVP eksikliği veya direnci bulunan hastalar•Kontrolsüz diabetes mellitus ve ozmotik diürezi bulunan hastalar•Kritik hastalığı olan ve yoğun bakımda izlenen hastalar◦Yoğun bakımda hipernatremi, verilen sıvıların devam eden kayıplara göre yeterince serbest su sağlamaması sonucunda gelişebilir.Akut hipernatremi nadirdir. Hastaneye hipernatremiyle başvuran hastaların neredeyse tamamında kronik hipernatremi bulunur. Akut bilinç değişikliğiyle başvurmak, hipernatreminin de akut geliştiği anlamına gelmez.
Rosen’s Emergency Medicine, hipernatreminin önceden sağlıklı kişilerde nadir görüldüğünü ve genellikle kötü prognozla ilişkili olduğunu belirtmektedir. Hipernatremi sıklıkla ciddi bir altta yatan hastalığın veya su alımını engelleyen klinik durumun göstergesidir.
Kaldığın Yerden Devam Et
Bu konunun tamamına erişmek için abonelik gerekiyor. Ancak ücretsiz üyelik oluşturarak Infuscion’un birçok özelliğini hemen kullanmaya başlayabilirsin.
Ücretsiz üyelik ile:
✔️Okuduğun konuları takip edebilir
✔️Önemli gördüğün yerleri vurgulayabilir
✔️İçeriklere geri bildirim bırakabilir
✔️Açık konulardaki quiz ve flashcard’ları çözebilir
✔️Infuse Mode ile aktif öğrenmeyi deneyebilirsin
Infuscion’u sadece okumak için değil; not alarak, işaretleyerek ve kendini test ederek daha verimli kullanabilirsin.
👉 Ücretsiz hesabını oluştur ve öğrenmeye devam et.