1. Nedir?

1.1. Temel Yaşam Desteği Temel Mesajlar ve Resüsitasyon Terminolojisi

Genel Tanımlar

•

CPR (kardiyopulmoner resüsitasyon)

◦Göğüs kompresyonu ve ventilasyonun teknik uygulama becerilerini (örneğin kompresyon derinliği, hızı ve oranı gibi performans ölçütlerini) ifade etmektedir. •Resüsitasyon terimi, daha geniş bir yelpazeyi kapsayan beceri ve müdahalelerin tümünü tanımlamak için kullanılan genel bir kavramdır. •“Bystander (olaya tanık olan kişi)” terimi, ◦Olay yerinde tesadüfen bulunan ve yardım eden kişileri ifade eder. •“First responder (ilk müdahaleci)” terimi ise, ek eğitim almış ve kardiyak arrest olayına yönlendirilerek müdahaleye çağrılan kişileri tanımlar. •“Healthcare professional (HCP)” ifadesi, hastane öncesi veya hastane içi sağlık hizmetlerinde görev yapan profesyonelleri kapsar. •“Layperson (sağlık çalışanı olmayan kişi)” ise sağlık sektöründe çalışmayan bireyleri tanımlar.

Temel Yaşam Desteği

Temel Yaşam Desteği (Basic Life Support – BLS); kardiyak arrestin erken fark edilmesi, yaşam zincirinin hızlı şekilde başlatılması, yüksek kaliteli göğüs kompresyonlarının uygulanması, etkili ventilasyon sağlanması ve otomatik eksternal defibrilatörün (AED) mümkün olan en erken dönemde kullanılması basamaklarını kapsar. Koruyucu ekipman ve OED dışında tıbbi ekipman ve medikal ilaç kullanılmaz. Bunun ötesinde; ileri hava yolu yönetimi, manuel defibrilasyon, ileri monitörizasyon, ilaç tedavileri ve arrest sonrası bakım gibi daha kapsamlı resüsitasyon uygulamaları ise İleri Yaşam Desteği (Advanced Life Support – ALS) olarak tanımlanır.

Temel Yaşam Desteğinde Temel Mesajlar

•2025 ERC TYD ◦Kardiyak arresti erken tanımak hayat kurtarmanın ilk ve en önemli basamağıdır. ▪Yanıt vermeyen ve normal solunumu olmayan bir kişide kardiyak arrest düşünülmeli ve gecikmeden yardım çağrılmalıdır. ▪Kardiyak arrestten şüphelenildiğinde kesin emin olmayı beklemek doğru değildir. Şüphe durumunda bile acil sağlık hizmetleri aranmalı ve CPR mümkün olan en kısa sürede başlatılmalıdır. ▫ Uygun olmayan CPR uygulamalarının ciddi zarar oluşturma riski oldukça düşükken, gecikmiş müdahale yaşam şansını belirgin şekilde azaltır. ◦Temel yaşam desteği yalnızca sağlık çalışanlarına özgü bir uygulama değildir. Herkes CPR öğrenebilir ve olay yerinde ilk müdahaleyi başlatabilir. Benzer şekilde otomatik eksternal defibrilatörler (AED) de eğitim almamış kişiler tarafından dahi güvenle kullanılabilecek şekilde tasarlanmıştır. AED cihazları sesli ve görsel yönergelerle kullanıcıyı yönlendirir ve yalnızca gerekli durumlarda şok uygular. ▪Bu nedenle AED cihazlarının kolay ulaşılabilir alanlarda bulunması ve kilitli ortamlarda tutulmaması önemlidir. Erken CPR ve erken defibrilasyon birlikte uygulandığında kardiyak arrest sonrası sağkalım belirgin şekilde artmaktadır. •2025 AHA TYD ◦Yetişkinlerde kalp durması durumunda, yüksek kalitede kardiyopulmoner resüsitasyonun (CPR) güvenli ve etkili bir şekilde uygulanabilmesi koşuluyla, resüsitasyon genellikle hastanın bulunduğu yerde yapılmalıdır. ◦Kalp krizi geçiren bir yetişkini tespit ettikten sonra, tek başına müdahale eden kişi önce acil müdahale sistemini aktive etmeli ve ardından hemen CPR'ye başlamalıdır. ◦Yetişkinlerde kalp durması durumunda, kurtarıcılar göğüs kompresyonlarını hastanın gövdesi kurtarıcının dizleri hizasında olacak şekilde yapmalıdır. ◦Sağlık çalışanlarının, kardiyak veya kardiyak olmayan bir nedenden dolayı kalp durması geçiren tüm yetişkin hastalara göğüs kompresyonu ve ventilasyon uygulaması yapması makuldür. ◦Kardiyak arrest geçiren erişkin hastalarda ventilatör kullanırken, hipo ve hiperventilasyondan kaçınarak, göğüste gözle görülür bir yükselme sağlayacak yeterli tidal hacim vermek mantıklıdır. ◦Yetişkinlerde kardiyak arrestte rutin olarak mekanik CPR cihazlarının kullanılması önerilmemektedir. ◦Normal nefes almayan ancak nabzı olan yetişkin hastalar için kurtarıcıların her 6 saniyede 1 solunum (dakikada 10 solunum) sağlaması makuldür. ◦Obeziteli erişkin kardiyak arrest hastalarına CPR, ortalama kilodaki hastalara uygulanan tekniklerle aynı şekilde uygulanmalıdır. ◦Şiddetli yabancı cisim hava yolu tıkanıklığı (YCAO) olan yetişkinlerde kurtarıcılar, nesne çıkana veya hasta tepkisiz hale gelene kadar 5 sırt darbesi ve ardından 5 karın itme döngüsü uygulamalıdır. ◦Yetişkinlerde kalp durması sırasında, kurtarıcıların CPR uygularken kişisel koruyucu ekipman (KKE) kullanmaları makul bir davranıştır.

ERC: Yetişkin Temel Yaşam Desteği – Ana Mesajlar

ERC: Hayat Kurtarmak İçin 3 Adım

1.2. Arrest Tanımı

Profesyonel olmayan kurtarıcı için arrest tanımı, mağdurun bilinç düzeyine ve solunum çabasına göre belirlenir. Bir mağdur bilinçsiz veya tepkisiz olmakla birlikte nefes alamıyorsa veya solunumu anormalse mağdur arrest olarak kabul edilir. •Anormal solunum biçimleri ◦Yavaş, zorlukla yapılan solunum ya da agonal soluma (terminal solunum)
▪Agonal solunum, genellikle kardiyak arrestin ilk dakikalarında görülür. Agonal solunum, kardiyak arrest geçiren vakaların yaklaşık %50’sinde gözlenen anormal bir solunum paternidir. ▫Hastalar bu dönemde tamamen apneik değildir fakat yaşamsal solunumdan çok uzakta, beyin sapına ait refleksif, düzensiz ve yetersiz solunum hareketleri yaparlar. Bu solunum tipi, beyin fonksiyonunun hâlâ var olduğuna işaret eder ve daha iyi klinik sonuçlarla ilişkilidir. ▫Bu solunum hareketleri hastanın “yaşadığı” şeklinde algılandığı için, tanıklı kardiyak arrestlerde CPR başlatılmasında gecikme yaşanabilir. •Bu yüzden agonal solunumun kalp durması belirtisi olarak kabul edildiği unutulmamalıdır. ▪Halk arasında agonal solunumu tanımlamak için kullanılan yaygın terimler şunlardır: ▫Gasping → boğulur gibi soluma, kesik kesik hava çekme ▫Barely or occasionally breathing → çok az ya da ara sıra soluma ▫Moaning → inleme Sighing → iç çekme Noisy → gürültülü solunum ▫Groaning → homurtu sesiyle soluma ▫Snorting → burundan hırıltılı soluma ▫Heavy or laboured breathing. → derin, yavaş, zahmetli ve zorlayıcı solunum ▪Pratikte: Bu tarz solunum gözlüyorsanız ve hasta yanıtsızsa, “yaşıyor” diye beklemeyin — hemen CPR'a başlayın. Ayrıca kardiyak arrestin başlangıcında hastalarda kısa süreli nöbet benzeri hareketler görülebilir. Bu hareketler durduktan sonra, hastanın solunumunu yeniden değerlendirilmeli, bilinçsiz ve solunumu yok ya da anormal ise hemen CPR başlatılmalıdır. Bu nöbet benzeri aktivitenin sebenin ventriküler fibrilasyon olabileceği mutlaka akılda tutulmalıdır. Sağlık profesyoneli olan kurtarıcılar için arrest hastanın tanınmasında solunuma ek olarak nabzın kontrol edilmesi vardır. Dolaşım kontrolü için hastanın nabzına bakılır ve bu süre 10 saniyeyi geçmemelidir. Nabız kontrolünde kararsız kalınırsa nabız yok olarak kabul edilir, çünkü kararsız kalınan nabız hemodinamik olarak zaten hastaya yetmiyordur. •

Nabız kontrol bölgeleri:

◦

Karotis Bölgesi

▪

Trakea üzerine 2 parmak yerleştirilir ve parmakları trakea ile SCM arasındaki oluğa kaydırarak nabız bulunur.

◦

Femoral Bölge

▪

İnguinal ligamentin hemen altında SİAS ile pubik tüberkül ortasına iki parmak yerleştirilerek nabız bulunur.

Karotid Nabız Palpasyonu

Femoral Nabız Palpasyonu

•

TYD birincil bakı sıralaması

◦Temel yaşam desteğindeki birincil bakıdaki öncelik sırası dolaşım-hava yolu-solunum şeklinde olup göğüs kompresyonları kritik önem taşır. TYD’nin amacı arrestin nedenini araştırıp tedavi ederken yeterli dolaşımın sağlanmasıdır. ▪

C: Dolaşım (Circulation) A: Hava yolu (Airway) B: Solunum (Breathing) D: Defibrilasyon (Defibrillation)

Arrest hastayı tanıdıktan sonra temel yaşam desteğine ilk dört dakikada hızlıca başlamak önemlidir. Çünkü 4-6 dakika sonra nöronlar hasar görmeye başlar. İlk 12 dakikada başlanmazsa ağır beyin hasarı gerçekleşir. Ayrıca ilk 5 dakikada başlanan etkili temel yaşam desteği sağ kalım oranını %15-20 üzerine çıkarabilmektedir. TYD’de ana odak noktaları belirlemek için organize bir acil bakım yaklaşımı olan hastane dışı ve hastane içi yaşam zincirleri oluşturulmuştur. Bu zincirin temel bileşenlerinden aşağıda bahsedilmiştir.

Yetişkin hastane dışı yaşam zinciri: •

Arresti hızlı tanımak ve acil yanıt sistemini aktive etmek (112’nin aranması)

•

Hemen yüksek kaliteli KPR’a başlamak

•

Ölümcül şoklanabilir ritimleri tanıyıp hızlı defibrile etmek

•

Erken dönemde ileri yaşam desteği sağlanması

•

Kardiyak arrest sonrası bakım

•

İyileşme

Yetişkin hastane içi yaşam zinciri: •

Erken tanıma ve önleme,

•

Acil yanıt sisteminin aktivasyonu (Mavi kod aktivasyonu 2222)

•

Yüksek Kaliteli KPR,

•

Defibrilasyon,

•

Kardiyak arrest sonrası bakım,

•

İyileşme

Hastane Dışı Yaşam Zinciri

Hastane İçi Yaşam Zinciri

2. Epidemiyoloji

Dünya çapında her yıl yaklaşık 6.8 ila 8.5 milyon kişide kardiyak arrest gelişiyor. Genel olarak resüsitasyonda sağ kalım oranları Asya’da %2, Avrupa’da %9, ABD ve Avustralya’da %11 arasında değişmektedir. •Hastane dışı kardiyak arrest (OHCA; out-of-hospital cardiac arrest) vakalarında sağkalım oranı düşüktür; yalnızca %10,4’ü taburcu olabilmekte ve iyi nörolojik sağkalım oranı %8,2 olarak gözlenmektedir. ◦Tanık olunan OHCA vakalarının %39,2’sinde kardiyopulmoner resüsitasyon (KPR=CPR) başlatılırken, sadece %11,9’unda otomatik eksternal defibrilatör (AED; automatic external defibrillator) kullanılmaktadır. ◦2015 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde yaklaşık 350.000 OHCA vakasına müdahale edilmiş, ancak halktan KPR alım oranı %40’ın altında, AED kullanım oranı ise %12’den az olmuştur. •KPR süresi ile sağkalım arasında güçlü bir ilişki bulunmakta ve 40-50 dakikayı aşan KPR uygulamalarında sağkalım oranı ciddi şekilde azalmaktadır. •Başarısız resüsitasyon sonrası yapılan otopsilerde ani kardiyak ölümlerin sebebinin yaklaşık %50–70’inin akut koroner sendrom ve pulmoner emboli olduğu saptanmıştır.

3. Etiyoloji

2021 Avrupa Resüsitasyon Konseyi (ERC) kılavuzuna göre, kardiyak arrestlerin geri döndürülebilir nedenleri "H'ler ve T'ler" olarak sınıflandırılmaktadır. H'ler grubunda; oksijenin dokulara yeterince ulaşamaması durumu olan hipoksi, dolaşımdaki kan hacminin azalması anlamına gelen hipovolemi, potasyum ve diğer elektrolit dengesizliklerini içeren hipo/hiperkalemi, vücut sıcaklığının normalin altında veya üstünde olması durumları olarak tanımlanan hipo/hipertermi ve kanın pH dengesindeki bozulma olarak ifade edilen asidoz (hidrojen iyonlarının artışı) yer alır. T'ler grubunda ise, akciğer zarları arasında hava birikmesiyle ortaya çıkan tansiyon pnömotoraks, kalp etrafında sıvı birikmesi sonucu kalbin sıkışmasına neden olan kardiyak tamponad, zehirlenmeler veya ilaç aşırı dozları olarak tanımlanan toksinler, kalp damarlarında pıhtı oluşumu anlamına gelen koroner tromboz ve akciğer damarlarındaki pıhtı oluşumu olarak bilinen pulmoner tromboz bulunmaktadır.

4. Patofizyoloji

Göğüs kompresyonlarının önemini anlatan birden fazla teori vardır. Ancak, mekanizma ne olursa olsun, göğüs kompresyonları fizyolojik kalp debisinin dörtte biri ila üçte birini üretir. Kompresyonların gecikmesi, daha düşük debi oranlarına neden olarak organ iskemilerine neden olabilir. Aşağıda göğüs kompresyonlarının birkaç mekanizmasından bahsedilmiştir. •

Kalp Pompa Teorisi:
Bu teori, kalbin sternum ve omurga arasında sıkıştırılmasıyla ventriküler boşluklarda basınç artışı meydana geldiğini öne sürmektedir. Bu basınç artışı, mitral ve triküspit kapakların kapanmasına yol açar ve kanın aorta ile pulmoner arterlere yönlendirilmesini sağlar.

•

Toraks Pompa Teorisi:
Bu teoriye göre, göğüs kafesine uygulanan kompresyonlar torasik boşlukta genel bir basınç artışı oluşturarak intratorasik ve ekstratorasik arterler arasında bir basınç gradyanı yaratır. Bu basınç farkı, kanın dolaşımda ilerlemesini destekler.

•Abdominal Pompa Teorisi:
Bu teori iki bileşenden oluşmaktadır: arteriyel ve venöz. ◦Arteriyel bileşende, abdominal bölgeye yapılan kompresyonlar arteriyel basıncı artırır ve kanı abdominal aorta boyunca kapalı aort kapağına doğru iter. Böylelikle kan koroner arterlere ve karotise yönlenir. Kardiyak-serebral kan akımı artar. ◦Venöz bileşende ise, CPR sırasında artan intraabdominal basınç nedeniyle abdominal venöz sistem yani vena cava inferiordaki kanı sağ atriyuma iter ve venöz dönüş artar. Sağ atriyuma gelen kan miktarı arttıkça, kalbin preload’u (ön yük) artar ve bu durum CPR sırasında sistolik output’u (atım hacmini) yükseltir.

5. Komplikasyonlar

Temel yaşam desteği KPR uygulamasının erken ve geç dönem komplikasyonları vardır. Doğru teknik komplikasyonları en aza indirebilir ancak tamamen önleyemez. Ventilasyonlar midenin hava ile dolmasına neden olabilir, bu da regürjitasyon (mide içeriğinin geri gelmesi), aspirasyon (mide içeriğinin solunum yollarına kaçması) ve hatta mide perforasyonuna yol açabilir. Kapalı göğüs kompresyonları, erken dönemde aşağıdaki gibi ciddi yaralanmalara neden olabilir: •

Sternum veya kostaların kırılması

•

Kostaların göğüs kemiğinden ayrılması

•

Akciğer kontüzyonu ve pnömotoraks

•

Miyokard kontüzyonu

•

Kanamalı perikardiyal efüzyonlar

•

Dalak veya karaciğer laserasyonu

Geç dönemde ise akciğer ödemi, gastrointestinal kanama ve pnömoni gibi komplikasyonlara neden olabilir.

6. Acil Yönetim

6.1. 8 Yaşından Büyük, Herhangi Bir Yerde Yatan, Sağlık Hizmeti İhtiyacı Olan Hastaya Temel Yaşam Desteği Basamakları

•

1.Kontrol: Güvenlik, Yanıt-Bilinç

•

2. Acil Yanıt Sistemini aktive et, sonra solunum ve/veya nabız kontrolü

•

3.Uygula: KPR'ye başla, OED uygula.

•

İlk adım: Kontrol

◦

Güvenlik Kontrolü

▪

Her zaman öncelik çevre güvenliği sağlamaktır. Yaklaşmak güvenli mi?

▫CPR sırasında enfeksiyon bulaş riski düşük, AED kullanımı sırasında kazara şok alma olasılığı ise oldukça nadirdir. Bu nedenle “yanlış yaparım” veya “zarar veririm” kaygısı, temel yaşam desteğinin gecikmesine neden olmamalıdır. •Enfeksiyon şüphesi bulunan hastalarda eldiven, maske ve göz koruyucu gibi kişisel koruyucu ekipmanların (KKE) kullanılması önerilir. Ancak KKE hazırlığı, göğüs kompresyonlarının başlamasını gereksiz şekilde geciktirmemelidir. •Kurtarıcılar AED kullanmaktan çekinmemelidir; AED sırasında kazara şok alma riski oldukça düşüktür. ◦

Bilinç Kontrolü

▪Sonraki adım ise 2025 ERC'ye göre bilinç kontrolüdür. ▫Bilinç kontrolü için mağdur omuzlardan sarsılır, “İyi misiniz?” diye sorulur ve mağdurun buna olan yanıtı kontrol edilir. Hastanın yanıtı varsa yani bilinç varsa hasta kurtarma (recovery) pozisyonuna getirilir. Düzenli aralıklarla bilinç yanıtı değerlendirmeye devam edilir. •Kurtarma pozisyonu: •

Hasta sol tarafı üzerine yatırılır, sol kol ve sol bacak ekstansiyona getirilir.

•

Sağ el fleksiyon ile başın altına koyulur ve sağ uyluk, diz fleksiyona alınır.

▪Bilinç yoksa, hasta sırt üstü yatırılır, pozisyon verilir ve baş geri-çene yukarı (head-tilt) manevrası uygulanır. Eş zamanlı olarak ikinci adım olan solunum kontrolü yapılır. ▫Eğer servikal travma şüphesi var çene itme manevrası (jaw-thrust) uygulanır.

ERC: Ortam Güvenliği

ERC: Bilinç Kontrolü

Kurtarma Pozisyonu

•

İkinci adım acil yanıt sistemini aktive et ve eş zamanlı solunumu değerlendir.

◦

Hızla 112 aranır veya birine araması söylenir.

▪Tepkisiz tüm hastalar için acil servisin aranması 2025 ERC kılavuzunda önceliklendirilmiştir. ▪Bir kişi tepkisiz bulunduğunda, olay yerindeki kişilerden biri cep telefonu varsa derhal yerel acil numarayı (örneğin 112) aramalı ve hoparlör modunu etkinleştirmelidir. ▫Eğer olay yerinde AED yoksa ve birden fazla kişi bulunuyorsa, çağrı merkezi görevlisi, tanık kişileri en yakın AED cihazına yönlendirmelidir. ▪Eğer kurtarıcı yalnız ise cep telefonu ile aramalıdır. ▫Her ne kadar cep telefonları yaygın olarak bulunsa da, bazı durumlarda telefon olmayabilir veya hiçbir ağa bağlanamayabilir. Bu durumlarda
•Yalnız kurtarıcı, yakınında yardım edebilecek kişilerin olduğunu düşünüyorsa, yardım çağırmak için bağırması ve aynı anda CPR’a başlaması uygundur. Ancak yardım çağrısına yanıt gelmezse, kurtarıcı CPR’ı durdurmak ve kardiyak arrestteki kişiyi kısa süreliğine orada bırakarak yerel acil servisi haberdar etmek zorunda kalabilir. Eğer yalnız kurtarıcının, yardım çağırmak için kişiden ayrılması gerekiyorsa, ERC bu işlemin mümkün olan en kısa sürede yapılmasını tavsiye etmektedir. •Eğer AED, hastanın hemen yanında bulunuyorsa ve hastadan uzak kalınan süre en aza indirilebiliyorsa, tek kurtarıcının cihazı alması da uygun olabilir. ◦

Solunumunu değerlendir.

▪Emin değilsen, çağrı merkezi görevlisi (call-taker) seni yönlendirecektir. ▪

Hasta solunumunu değerlendirme :

▫

Bak-Dinle-Hisset Yöntemi

•

Göğüs hareketlerine bakılır.

•

Ağızdan solunum sesi gelip gelmediği dinlenir.

•

Yanağınıza çarpan hava hissedilir.

◦Hastanın bilinci yok ve solunum çabası varsa yine kurtarma pozisyonu verilir. ◦Hastanın solunumu yok veya agonal solunumu varsa hasta arrest olarak kabul edilir ve kardiyopulmoner resüsitasyona başlanır. ▪ Hava yolunda varsa görülebilen yabancı cisim çıkarılır. •

Bununla birlikte sağlık profesyoneli olan kurtarıcılar için diğer adımlar ile eş zamanlı nabız kontrolü yapılır. Nabız kontrolü 10 saniyeyi geçmemelidir. Nabız kontrolünde kararsız kalınırsa nabız yok olarak kabul edilir, çünkü hemodinamik durum zaten hastanın perfüzyonu için yeterli değildir.

Sağlık profesyoneli olmayan kurtarıcı tarafından bilinci olmayan hastada solunum yoksa arrest olarak kabul edilir. Ek olarak sağlık profesyoneli olan kurtarıcı tarafından bilinci olmayan hastada solunum olsa bile nabız yok ise hasta arrest olarak kabul edilir. Arrest tanındıktan sonra kardiyopulmoner resüsitasyona (KPR) başlanır. Bunun dışında son yayınlanan kılavuzlar arrestten emin olunmasa bile KPR’a başlanabileceğini vurgulamaktadır.

ERC: Solunumu Kontrol Et, Hava Yolunu Aç

Baş Geri-Çene Yukarı (head-tilt) Manevrası

Çene İtme (jaw-thrust) Manevrası

ERC: Normal Solunum Yok

Üçüncü adım: Uygula

•Kişi yanıtsız ve solunumu anormal ise hemen CPR’a başla.◦30:2 Kompresyon/Ventilasyon▪Eğitimli kurtarıcıların göğüs kompresyonlarıyla birlikte solunum desteği sağlamaları önerilir.▪Eğitimsiz veya solunum desteği sağlamak istemeyen kurtarıcı yalnızca göğüs kompresyonu uygulayabilir.•AED (Otomatik Eksternal Defibrilatör) hazır olur olmaz cihazı bağla ve yönergelerini izle.◦AED ler otomatik veya yarı otomatik olabilir. Tam otomatik AED'ler daha efektiftir. ▪AED kullanımı sırasında yapılan hatalar▫Ritim analizi sırasında CPR’ye devam edilmesi, Cihaz şok vermeyi önerdiğinde şokun uygulanmaması, AED’nin çok erken çıkarılması veya kapatılması.•Emin değilsen, çağrı merkezi görevlisi seni adım adım yönlendirecektir.

ERC: Eller Göğsün Merkezinde

ERC: Her İki Elle Göğüs Kompresyonları Uygula

ERC: Kollar Düz ve Hastanın Üstünde Dik

ERC: Eğitimliysen ve İmkan Varsa 30:2 Kompresyon-Ventilasyon Oranında Kurtarıcı Soluk Uygula

ERC: AED Getirt

ERC: AED Geldiğinde Pedler Yerleştirilirken Kompresyonlara Devam Et

ERC: AED'nin Direktiflerini Takip Et

ERC: Şok Endikeyse Uygula ve Kompresyonlara Devam Et

ERC: Şok Endike Değilse, Kompresyonlara Devam Et

6.2. KPR özellikleri

•

CPR=KPR (Kardiyopulmoner Resüsitasyon)

◦Göğüs kompresyonu ve ventilasyonun teknik uygulama becerilerini (örneğin kompresyon derinliği, hızı ve oranı gibi performans ölçütlerini) ifade etmektedir.◦Ortamın güvenliği sağlanıp acil yanıt sistemi aktive edildikten sonra arrest olan hastaya hızlıca KPR başlanır.◦

KPR Yapılan Yüzey ve KPR Pozisyonu

▪KPR en etkili sert bir yüzeyde supin pozisyonda yapılması önerilir.▫Ancak kişi yumuşak bir zemindeyse (örneğin yatak), yere taşımaya çalışma. CPR’a bulunduğu yerde başla ve gerekiyorsa yumuşak zemini telafi etmek için daha derin kompresyonlar uygula.•Hastane ortamında, eğer kullanılan yatakta “CPR modu” (yatak sertliğini artıran özellik) bulunuyorsa, CPR sırasında bu modun etkinleştirilmesi önerilir. •Hastayı yataktan zemine taşımak önerilmez, çünkü bu işlem ilk kompresyona başlanma süresini uzatır ve kurtarıcı için yaralanma riskini artırır. Ayrıca ERC, sırt tahtası (backboard) kullanımını desteklememektedir.▫Yüzüstü (prone) pozisyonda kardiyak arrest gelişen yetişkin hastalarda, hastayı sırtüstü (supin) pozisyona çevirmek mümkünse, göğüs kompresyonlarına başlamadan önce çevirmek makuldür. Eğer güvenli biçimde çevrilemiyorsa, CPR yüzüstü pozisyonda yapılabilir.▪Head-up CPR▫Head-up CPR’nin tek başına, standart CPR’ye üstün olduğuna dair bir kanıt bulunmamıştır. Bu nedenle ERC, CPR paketi bileşenlerinden bağımsız olarak head-up CPR’nin rutin kullanımını önermemektedir.▪Tek kurtarıcılar için, erişkin kardiyak arrestte hastanın “baş üzerinden (over-the-head)” pozisyonundan kompresyon uygulanması düşünülebilir. (2025 AHA)◦

KPR adımlarının Sıralaması

▪KPR adımlarının tek kurtarıcı için önerilen sıralaması C-A-B (göğüs kompresyonları, hava yolu, solunum) şeklindedir.▫ILCOR’un tedavi önerisine paralel olarak, ERC, kompresyonla başlanan (compression-first) CPR yaklaşımını önermektedir.▫Çağrı merkezi görevlisi, arayanın CPR yapmayı bilmediğini varsaymalı ve yalnızca göğüs kompresyonuna yönelik talimatlar sağlamalıdır.◦

KPR'de Ellerin konumu

▪Kurtarıcılar göğüs kompresyonlarını hastanın gövdesi kurtarıcının dizleri hizasında olacak şekilde yapmalıdır.▪Sternum alt yarısına, göğsün tam ortasına (sternum ile 2 meme başının ortasının kesiştiği yere) bir elin ayası koy. (2025 ERC)▫ Yetişkin bir hastada göğüs kompresyonu uygulanırken, kurtarıcı bir elinin topuğunu sternumun alt yarısı–alt üçte biri arasındaki merkez bölgeye yerleştirmeli, diğer elinin topuğunu bunun üzerine koyarak ellerini üst üste getirmelidir. (2025 AHA)▪Diğer elinin avuç içini birinci elinin üzerine koy. Parmaklarını birbirine kenetle, böylece basınç kaburgalara değil sternuma uygulanır.▫Göğüs kompresyonu yaparken baskın (dominant) ellerin sternum üzerine yerleştirmesi düşünülmelidir. ▪Kollarını düz tut ve omuzlarını hastanın göğsünün tam üzerine hizala.▪Eğer kıyafetler nedeniyle sternum net seçilemiyorsa, doğru anatomik bölgeyi belirlemek için kıyafetleri açmak veya kaldırmak uygundur.◦

KPR Döngüsü

▪Bir KPR döngüsü 2 dakika veya bir siklustan oluşur. ▫Eğer olay yerindeki tanıklar (bystanders) eğitimli, fiziksel olarak uygun ve gönüllü ise, •Bir siklus ise 30 kardiyak bası ve 2 kurtarıcı soluk olacak şekildedir.•Kardiyak arrest vakalarında kurtarıcı ağızdan ağıza solunum yapmak istemiyorsa sadece kardiyak bası da uygulayabilir.▫Eğer kişi eğitimli değilse, ventilasyon yapamıyorsa veya yapmak istemiyorsa,•Yalnızca sürekli göğüs kompresyonu (Continuous Chest Compressions – CCC) uygulamalıdır.▪Değişim▫Kardiyak bası yapan kişi iki dakikada bir veya 5 siklus sonrası, eğer yorulursa daha erken değişmelidir.▫Her değişim esnasında nabız kontrolü yapılmalıdır ve otomatik eksternal defibrilatör getirilmiş ise ritim kontrolü yapılmalıdır. Bu kontroller esnasında kardiyak bası 10 saniyeden daha fazla geciktirilmemelidir.◦

Kaliteli CPR özellikleri:

▪Dakikada 100-120 bası yapılır. ▫Doğru ritim için metronom kullanılabilir. Akıllı telefonlar için KPR eşlikçisi olarak kullanıma sunulan ritim uygulamaları da mevcuttur.▪Her kompresyonda göğüs en az 5 cm, ancak 6 cm’den fazla olmayacak şekilde bastırılmalıdır.▪Göğsün geri çekilmesine (recoil) izin verilmelidir.▪Minimal ara, minimal kesinti ile yapılmalıdır. 10 saniyeden az ara verilmelidir. ▫Göğüs kompresyonlarının yapılmadığı süreye “hands-off time”, kompresyonların CPR süreci içindeki oranına ise “chest compression fraction (CCF)” denir. Hands-off süresinin uzaması, CCF’nin azalmasına neden olur.• En az %60 göğüs kompresyon fraksiyonu (CCF) maküldür. (2025 AHA)▪Hiperventilasyondan kaçınılmalıdır.◦Mekanik CPR uygulamaları, Temel Yaşam Desteği (BLS) kapsamının dışında olup, ERC 2025 İleri Yaşam Desteği (ALS) Kılavuzunda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.▪2025 AHA TYD önerileri▫Erişkin kardiyak arrestte mekanik KPR cihazlarının rutin kullanımı önerilmez.▫Erişkin kardiyak arrestte, sağlık profesyoneli için yüksek kaliteli manuel kompresyonların uygulanmasının zor veya tehlikeli olabileceği belirli ortamlarda, cihazın yerleştirilmesi ve çıkarılması sırasında KPR’ye verilen kesintiler kurtarıcılar tarafından sıkı biçimde sınırlandığı sürece, mekanik KPR cihazlarının kullanımı düşünülebilir.

Kardiyak Bası

KPR'de El Yerleşimi

•

Hava yolu açıklığını sağlama

◦

Manevra

▪

Servikal travması yok ise baş geri-çene yukarı manevrası yapılır.

▪

Servikal travma varsa veya şüpheli ise çene itme manevrası ile hava yolu açıklığı sağlanır.

▫Bu manevra, baş eğme-çene kaldırma tekniğine göre baş ve boyunda daha az hareket üretir. Çene itme ve hava yolu yardımcı cihazının yerleştirilmesiyle açık bir hava yolu elde etmek mümkün değilse, oksijenasyon ve ventilasyonun kritik önemi göz önüne alındığında, eğitimli kurtarıcılar baş eğme-çene kaldırma tekniğini kullanarak hava yolunu açmalıdır. ▪Tepkisiz bireyler, öncelikle orofarenks kaslarının tonusunu kaybetmesi nedeniyle dilin orofarenksin arkasına düşmesi nedeniyle hava yolu tıkanıklığı riski altındadır. Tedavi edilmeyen hava yolu tıkanıklığı hipoksi ve hiperkarbiye yol açabilir ve bu da kalp durmasına neden olabilir. Alternatif olarak, düzeltilmemiş hava yolu tıkanıklığı resüsitasyon çalışmalarını engelleyebilir. Bu manevraların amacı boynun ekstansiyonu ile hiyoid kemiğin öne gelmesiyle hava yolu açıklığının sağlanmasıdır. ◦

Hava yolu ekipmanı

▪ Orofarenks ve nazofaringeal hava yolları gibi hava yolu yardımcıları, dil ve farinks arasında bir geçit oluşturarak hava yolu açıklığını artırabilir. ▪Ancak, bu ekipmanlar şüpheli yüz travması (nazofaringeal hava yolu) ve sağlam öğürme refleksi (orofaringeal hava yolu) durumunda kontrendikedir. ◦Krikoid bası öneriliyor mu? ▪2025 AHA: Krikoid basısının faydalı olduğu gösterilmemiştir ve balon-maske ventilasyonu sırasında trakeaya hava girişini engelleme potansiyeli vardır. Kardiyak arrestte krikoid basınının (cricoid pressure) rutin kullanımı önerilmez.

◦

Ventilasyon Verme Yöntemleri ve Uygulama

▪Eğitimli kurtarıcılarda 30 göğüs basısı ile birlikte 2 kurtarucu soluk verilir. ▫Ventilasyon ağızdan ağıza, ağızdan buruna, ağızdan stomaya, maskeyle veya balon-maske ile uygulanabilir. Hastane dışı ortamlarda en sık kullanılan yöntem ağızdan ağıza solunum verme yöntemidir. •

Ağızdan ağıza solunum verme yöntemi

•Ağızdan ağıza solunum verme yönteminde burun kapatılır ve bir saniye soluk verilerek göğüs kafesinin görünür şekilde yükselmesi sağlanmalıdır. ◦Yeterli tidal hacim 8-10 mL/kg’dır ancak arrest durumunda 6-7 mL/kg da yeterli olabilir ve bu hacimlerde göğüs gözle görünür şekilde yükselir. Sonrasında pasif ekspirasyona izin verilir. Bu döngü iki kez tekrarlanır. •Hızlı veya aşırı güçlü nefeslerden kaçınılmalıdır, çünkü bu durum mide insuflasyonu ve aspirasyon riskini artırabilir. •Eğer göğüs yükselmiyorsa, hava yolu tıkanıklığı olasılığı düşünülmeli ve ERC 2025 İlk Yardım Kılavuzundaki algoritmaya göre değerlendirilmelidir. •Balon maske ventilasyon • Kardiyak arrestteki erişkin için balon-maske cihazıyla ventilasyon verilirken, 1 kurtarıcının hava yolunu açmak ve maskeyi yüze sızdırmaz şekilde oturtmak için iki elini kullanması; ikinci bir kurtarıcının ise balonu sıkması makuldür. ▫İki kurtarıcı nefes vermek için yapılan kompresyon arası duraklama (hands-off time) 10 saniyeyi geçmemelidir. ▫Hasta sadece solunum arresti ise ve nabız güçlü ve kolayca alınabiliyorsa, sağlık profesyoneli kurtarıcı her 6 sn’de 1 veya 8-10/dk kurtarıcı soluk vermelidir.

Ağızdan Ağıza Solunum

6.3. Otomatik Eksternal Defibrilatör (AED)

•

OED nedir?

◦OED hastane dışı kardiyak arrestte halktan bireylerin dahi defibrilasyon uygulamasına olanak sağlayan işitsel ve görsel uyaranlarla şoklanabilir ritimlerde uyarı veren bir defibrilatördür. ◦AED dolapları kilitli olmamalı ve günde 24 saat, haftada 7 gün, yılda 365 gün erişilebilir olmalıdır. Yoğun insan trafiği olan yerlerde — örneğin havaalanları, alışveriş merkezleri ve tren istasyonları — herkesin kolayca ulaşabileceği AED cihazları bulundurulmalıdır. •

OED ne zaman kullanılır?

◦

Kardiyak bası ve kurtarıcı soluk uygularken mümkün olan en kısa sürede -Hazır olur olmaz- otomatik eksternal defibrilatör OED bağlanmalıdır.

▪OED hazır olana kadar CPR yapılmalıdır. ▪Kardiyak arrestteki erişkinlerde, defibrilatörün zaten bağlı olduğu veya anında erişilebilir olduğu tanıklı ya da izlenen VF/nabızsız ventriküler taşikardide derhal defibrilasyon uygulanması makuldür. (2025 AHA) ◦

OED nasıl getirilir?

▪Eğer olay yerinde AED yoksa ve birden fazla kişi bulunuyorsa, çağrı merkezi görevlisi, tanık kişileri en yakın AED cihazına yönlendirmelidir. ▪Eğer AED, hastanın hemen yanında bulunuyorsa ve hastadan uzak kalınan süre en aza indirilebiliyorsa, tek kurtarıcının cihazı alması da uygun olabilir. •

OED nasıl kullanılır?

◦AED herkes tarafından kullanılabilir ve eğitim gerekmez. ▪Bazı cihazlar açıldığında otomatik olarak çalışır. Eğer çalışmıyorsa, güç düğmesini bul ve cihazı aç. ▫AED’den gelen sesli ve görsel talimatları dikkatle takip et. ▫Elektrot pedlerini, cihazın veya pedlerin üzerindeki şekillerde gösterildiği gibi kişinin çıplak göğsüne yerleştir. •Pedlerin Boyutu ◦Erişkinlerde pedal/ped elektrot çapının 8 cm’den büyük olacak şekilde kullanılması uygundur. •

Ped Yerleşimi

•Anterolateral Ped Yerleşimi ◦

OED’nin pedleri genelde anterolateral yerleşimlidir. Pedler resimdeki şekilde yerleştirilir. (Apikal ped, V6 hizasında, orta aksiller hatta yerleştirilmelidir.)

◦Daha az manuel pozisyonlama gerektirir → kurtarıcıda kas–iskelet yaralanma riskini azaltır. Pedlerin yerleştirilmesi daha kısa sürer → göğüs kompresyonlarındaki kesintiler en aza iner. •Anterior–Posterior (Önden–Arkadan) Yerleşim (Alternatif Konum) ◦Anterior ped: Göğsün sol tarafında, Orta hat ile meme başı arasına yerleştirilir. Kadın hastalarda mümkün olduğunca meme dokusundan uzak tutulmalıdır. ◦Posterior ped: Hastanın sol skapulasının hemen altına, Omurga hattının soluna yerleştirilir. •Dirençli ventriküler fibrilasyon durumlarında ped yerleşimi ◦anteroposterior ped yerleşimi denenebilir. •

İmpante edilebilir kalp pili veya ICD'si olan hastalarda ped yerleşimi

◦

Pedler, cihazdan en az 8 cm uzağa yerleştirilmelidir veya alternatif bir ped pozisyonu tercih edilmelidir.

•Eğer birden fazla kurtarıcı varsa, defibrilasyon pedleri yerleştirilirken CPR’a devam et. ▫AED kalp ritmini analiz ederken, hiç kimsenin hastaya dokunmamasını sağla. •Eğer şok öneriliyorsa, yine kimsenin hastaya temas etmediğinden emin ol. •Bazı AED cihazları (tam otomatik AED’ler) şoku kendiliğinden uygular; diğerleri (yarı otomatik AED’ler) ise kurtarıcının şok düğmesine basmasını gerektirir. •Şok uygulandıktan hemen sonra göğüs kompresyonlarına derhal yeniden başla. •

Şok verme işlemi yapılırken göğüs basısına 5 saniyeden daha az ara verilmelidir.

•Eğer şok önerilmiyorsa, hiç vakit kaybetmeden CPR’a (göğüs kompresyonlarına) devam et. AED’nin sesli veya görsel talimatlarını izlemeyi sürdür. Genellikle AED, kurtarıcıya belirli bir süre CPR yapmasını, ardından ritim analizi için kısa bir ara vermesini söyler.

OED Anterolateral Ped Yerleşimi

OED Anteroposterior Ped Yerleşimi

◦

Şok verdikten sonra hiç beklenmeden ritim analizi yapmadan kardiyak basıya devam edilmelidir. İki dakikalık döngü sonrası nabız ve ritim analizi birlikte yapılır. Yine şoklanabilir bir ritim varsa şok işlemi tekrarlanır. Bu döngü ileri kardiyak yaşam desteği verilecek merkeze kadar tekrarlanır.

▪Şayet tanıklı ve monitörize bir VF/pVT varsa ve defibrilatöre hemen erişilebiliyorsa (örneğin kateter laboratuvarında), üst üste 3 şok uygulaması düşünülebilir. •

Arrest hastada şoklanabilir ritimler:

▪

Nabızsız VT

▪

Ventriküler fibrilasyon

▪

Şoklanamaz ritimler

▫Asistoli ▫Nabızsız Elektriksel Aktivite
•Yani dakikada 20’den fazla depolarizasyon olmasına rağmen nabzın palpe edilememesidir.

EKG: Ventriküler Taşikardi

EKG: Ventriküler Fibrilasyon

6.4. ROSC

•

Spontan dolaşım sağlanırsa, hasta uyanır, hareket eder, gözlerini açar veya normal nefes alırsa kurtarma pozisyonuna alınır.

•

Kılavuzlarca temel yaşam desteğinde kardiyopulmoner resüsitasyonu sonlandırma kriterleri net olarak yazmamaktır. Normotermik (normal vücut sıcaklığı) hastalarda, 20 dakika veya daha uzun süren arrest hastalarda uzun dönem sonuçlar genelde kötüdür. Kılavuzlarda geçen bir kaç öneri:

◦

Yorulunca bırakılabilir.

◦

Geri döndürülebilir neden yoksa 20 dk KPR yapıldıysa sonlandırma kriteri olabilir.

◦

30 dakikadan uzun süren resüsitasyon çabalarına rağmen kalıcı bir dolaşım ritminin sağlanamaması.

◦

Tanık olunmamış arrest ve şoklanamayan başlangıç kardiyak ritimleri

◦

20 dakikadan sonra <10 mmHg gibi çok düşük bir EtCO₂

◦

Üçüncü 1 mg epinefrin dozunun uygulanmasından önce spontan dolaşımın sağlanamaması

AHA: TYD/Evrensel Resüsitasyon Sonlandırma Kararları

6.5. TYD Algoritmaları

ERC: Evrensel TYD Algoritması

AHA: Sağlık Çalışanı Olmayanlar İçin Temel Yaşam Desteği

AHA: Sağlık Çalışanları İçin Temel Yaşam Desteği

Erişkin Temel Yaşam Desteği Algoritması

Akış şemasını görüntülemek için tıklayın

Tablo: Erişkin Temel Yaşam Desteği (BLS) Uygulama Basamakları – 2025 ERC Rehberi

SIRA / EYLEM	TEKNİK AÇIKLAMA
GÜVENLİK Safety	Öncelikle sizin, hastanın ve çevredeki kişilerin güvenliğinden emin olun.
YANIT KONTROLÜ Check for a response	Hastayı omuzlarından hafifçe sarsın ve yüksek sesle sorun: “İyi misiniz?”
ACİL SERVİSİ ÇAĞIR Alert emergency services (112)	Eğer hasta tepki vermiyorsa, birinden 112’yi aramasını isteyin veya kendiniz arayın. Mümkünse hasta ile kalın. Telefonun hoparlör modunu açın, çağrı merkezi yönlendirmesi eşliğinde CPR’a başlayın. 2021 tablosuna göre bu adım öne alınmıştır. 2021'de ◦Güvenlik-Yanıt-Hava Yolu-Solunum-Acil Yanıt sistemini ara şeklindeydi. ▪"Solunum yoksa ya da anormalse, bir kişiden acil yanıt sistemini aramasını isteyin ya da siz arayın." şeklinde bir ibare yer alıyordu. ▫Mümkünse kazazedenin yanında kalın. ▫Görevli ile konuşurken CPR'a başlayabilmek için telefonun hoparlörünü ya da “hands-free” (özgür/eller serbest) özelliğini aktive edin.
HAVA YOLUNU AÇ Open the airway	Yanıt yoksa hastayı sırtüstü pozisyona getirin. Bir elinizi alna yerleştirin, diğer elinizin iki parmağını çenenin altına koyun. Baş–çene pozisyonuyla başı geriye doğru eğip çeneyi yukarı kaldırın.
SOLUNUMU KONTROL ET Look, listen and feel for breathing	10 saniyeyi geçmeyecek şekilde bakın, dinleyin ve hissedin. Hasta çok yavaş, düzensiz veya hırıltılı nefes alıyorsa bu normal solunum değildir.
AED GETİR Send for an AED	Birini varsa AED (otomatik eksternal defibrilatör) getirmesi için gönderin. Yalnızsanız ve 1 dakika içinde getirebilecekseniz AED’yi alın; aksi halde hemen CPR’a başlayın. •2021 ERC'de "tek kişisiniz, kazazedeyi bırakmayın, CPR'a başlayın." ibaresi yer almaktaydı.
DOLAŞIM Start chest compressions	Hastanın yanına diz çökün. Bir elinizin topuğunu, göğüs kemiğinin (sternum) alt yarısına yerleştirin. Diğer elinizi onun üstüne koyun ve parmaklarınızı kenetleyin. Kollarınızı düz tutun, vücudunuz göğüs üzerinde dik olsun. Sternumu en az 5 cm (en fazla 6 cm) bastırın. Her basıdan sonra göğsün tamamen geri dönmesine izin verin. Dakikada 100–120 bası hızında uygulayın.
SADECE GÖĞÜS BASISI Compression-only CPR	Eğer eğitimli değilseniz veya kurtarıcı nefes veremiyorsanız, sadece göğüs basısı uygulayın. Kesintisiz 100–120/dk hızında göğüs basısı yapın.
KURTARICI NEFESLERİ GÖĞÜS BASILARIYLA BİRLEŞTİR Combine rescue breathing with chest compressions	Eğer eğitim aldıysanız: 30 göğüs basısından sonra, baş-çene pozisyonu vererek hava yolunu tekrar açın. - Burnun yumuşak kısmını baş ve işaret parmağınızla kapatın. - Ağız kapalı kalırken çene pozisyonunu koruyun. - Normal bir nefes alın, dudaklarınızı hastanın ağzına sıkıca yerleştirip hava kaçmadığından emin olun. - Yaklaşık 1 saniye boyunca istikrarlı şekilde nefes verin, göğsün yükseldiğini gözlemleyin (bu etkili bir kurtarıcı nefestir). - Baş ve çene pozisyonunu koruyarak ağzınızı çekin, göğsün alçalmasını bekleyin. - Bir nefes daha vererek toplam 2 kurtarıcı nefes tamamlayın. - Göğüs basılarını 10 saniyeden uzun kesintiye uğratmayın (nefesler etkili olmasa bile). - Hemen ellerinizi göğsün ortasına koyup 30 göğüs basısı daha uygulayın. Kurtarıcı nefesler ve göğüs basılarını 30:2 oranında sürdürün.
Sadece göğüs basısıyla CPR (2021 ERC'de olan, 2025 tablosunda olmayan satır)	Eğitim almadıysanız ya da kurtarıcı soluk veremiyorsanız, yalnızca göğüs basısıyla CPR uygulayın (dakikada 100–120 arası sürekli kompresyon)
AED GELDİĞİNDE When AED arrives	- AED geldiğinde cihazı açın ve elektrot pedlerini hastanın çıplak göğsüne yerleştirin. - Eğer birden fazla kurtarıcı varsa, pedler yerleştirilirken CPR’a devam edilmelidir.
SES / GÖRSEL TALİMATLARI TAKİP ET Follow the spoken / visual directions	- AED’nin sesli veya görsel yönergelerini dikkatle takip edin. - Şok önerilirse: Hiç kimsenin hastaya temas etmediğinden emin olun. - Şok tuşuna basın. - Ardından AED’nin yönlendirmesiyle hemen CPR’a devam edin.
ŞOK ÖNERİLMİYORSA If no shock is advised	- Şok önerilmiyorsa, derhal CPR’a devam edin ve AED’nin yönlendirmelerini izleyin.
AED YOKSA / BEKLENİYORSA If no AED is available	- AED yoksa veya gelmesi bekleniyorsa CPR’a devam edin. Durdurmayın – yalnızca aşağıdaki durumlarda bırakın: • Bir sağlık profesyoneli durmanızı söylerse • Hasta uyanıyor, hareket ediyor, gözlerini açıyor ve normal nefes alıyorsa • Siz tükenmişseniz CPR’ın kalbi tekrar çalıştırması nadirdir; bu nedenle hastanın toparlandığından emin olana kadar CPR’a devam edin. Hastanın toparlandığını gösteren işaretler: • Uyanma • Hareket etme • Gözlerini açma • Normal nefes alma

6.6. Erişkin Temel Yaşam Desteği (BLS) için 2025 Kılavuzlarındaki Başlıca Değişiklikler

Tablo: Erişkin Temel Yaşam Desteği (BLS) için 2025 Kılavuzlarındaki Başlıca Değişiklikler

ERC Kılavuzu 2021	ERC Kılavuzu 2025	Kılavuzda Yapılan Değişiklikler
2021 ERC BLS Kılavuzu, tepki vermeyen ve normal şekilde nefes almayan bir kişide kardiyak arresti tanımayı ve acil servisleri aramadan önce bu durumu doğrulamayı vurguladı.	2025 ERC BLS Kılavuzu, tepki vermeyen herhangi bir kişi için acil yardım çağrısı yapılmasını vurguluyor. Kurtarıcılar artık anormal solunumu doğrulamadan önce çağrı başlatabilir. Çağrı yapılırken solunum değerlendirilebilir. Çağrı merkezi operatörü, anormal solunumun değerlendirilmesinde yardımcı olacaktır.	Kardiyak arrest tanısında acil arama sırası değişti; artık solunumu doğrulamadan önce arama yapılacak.
2021 ERC BLS Kılavuzu, yavaş veya zahmetli solunumu anormal solunumun göstergeleri olarak vurguladı.	Egzersiz, kardiyak arrestin sık bir tetikleyicisidir. Kardiyak arrestin erken dönemlerinde sporcularda normal veya hızlı (panting) solunum gözlenebilir.	Egzersizle ilişkili kardiyak arrestte solunum paternine dair yeni açıklama eklendi.
2025 ERC BLS Kılavuzuna Eklenen Yeni Konular
Çağrı merkezi görevlisinin rolü daha önce Sistemler Hayat Kurtarır bölümünde ele alınmıştı.	2025 ERC BLS Kılavuzu artık çağrı merkezinin rolünü daha ayrıntılı şekilde tanımlıyor. Erken tanı ve CPR başlatılmasında çağrı görevlisinin rolü vurgulanıyor.	Çağrı merkezi görevlisinin rolü ilk kez BLS kılavuzuna dahil edildi.
Head-up CPR (baş yukarı pozisyonda CPR) daha önce sınırlı olarak tartışılmıştı.	Head-up CPR üzerine sınırlı çalışmalar mevcut. Ancak yalnızca hastayı baş yukarı konuma getirmek yeterli değildir; bu pozisyon diğer CPR müdahaleleriyle birlikte değerlendirilmelidir.	Head-up CPR uygulamasıyla ilgili mevcut kanıtların kapsamı açıklandı.
Kurtarıcıların psikolojik iyi oluşu BLS kılavuzlarında ele alınmamıştı.	Kardiyak arrest tanığı olmanın ve resüsitasyona başlamanın birçok kurtarıcı için travmatik olabileceğine dair artan kanıtlar var. 2025 ERC BLS Kılavuzu, kurtarıcı ve tanıkların psikolojik destek almasının önemli olduğunu kabul ediyor.	Psikolojik destek ve travma sonrası stres konuları BLS’ye eklendi.
Obez hastalarda CPR uygulaması daha önce ele alınmamıştı.	Obez hastalarda kardiyak arrest yönetimiyle ilgili kanıtlar artıyor. 2025 ERC BLS Kılavuzu, obez hastalarda standart 30:2 CPR oranının değiştirilmeden uygulanmasını öneriyor.	Obeziteye özel CPR modifikasyonu yapılmıyor; standart CPR öneriliyor.
2025 ERC BLS Kılavuzundan Kaldırılan Konular
2021 ERC BLS Kılavuzu, COVID-19’a özel BLS modifikasyonları içeriyordu.	COVID-19 artık endemik olduğundan, bu özel modifikasyonlar kaldırılmıştır. COVID-19 hastaları diğer hastalar gibi değerlendirilmelidir.	COVID-19’a özgü CPR değişiklikleri kaldırıldı.
2021 ERC BLS Kılavuzu, yabancı cisimle hava yolu tıkanıklığının yönetimini içeriyordu.	Hava yolu tıkanıklığı yönetimi artık BLS kılavuzundan çıkarılarak 2025 ERC İlk Yardım Kılavuzu’na taşındı.	Yabancı cisim tıkanıklığı artık İlk Yardım kılavuzunda yer alıyor.

7. Temel Yaşam Desteğinde Özel Durumlar

7.1. Opioid İlişkili Arrest

•Bu konu 2025 ERC Temel Yaşam Desteği Kılavuzunda anlatılmamaktadır. •Ancak 2025 AHA TYD kılavuzunda bu konudan bahsedilmektedir.

Opioid ilişkili kardiyak arrest, esas olarak ileri yaşam desteği kapsamında değerlendirilse de, temel yaşam desteği sürecinde de göz önünde bulundurulması gereken özel durumlardan biridir. Bu nedenle burada kısaca özetlenmesi faydalı olacaktır. Opioid alımı şüphesi olan hastalarda sağlık profesyoneli olmayan kurtarıcılar için solunum arresti mevcut ise derhal KPR’ye başlanır. Hemen sonrasında mümkünse naloksan verilir. Otomatik eksternal defibrilatör mümkünse kullanılır. 112 acil yardım gelene kadar KPR’ye devam edilir. Sağlık profesyoneli olan kurtarıcılar için mağdur nefes almıyorsa 10 saniyelik nabız değerlendirilmesi yapılır. Nabız var ise solunum desteklenir, balon maske ile oksijen verilir ve naloksan uygulanır. Mağdur nefes almıyorsa nabız yok ise derhal KPR’ye başlanır. Mümkünse naloksan verilir ve OED kullanılır. Nalokson dozu ise: •2021 ERC kılavuzunda 0.4-2 mg olarak önerilmektedir. Nalokson gerekirse her 2 ila 3 dakikada bir artan dozlarla tekrarlanabilir. 5-10 mg verilmesine rağmen yanıt alınamıyorsa farklı tanılar düşünülmelidir.

Eğitimsiz Kurtarıcılar İçin Opioid Zehirlenmesi Şüphesinde Acil Yönetim

7.2. Hava Yolu Tıkanıklıklarına Yaklaşım

•Bu konu 2025 ERC Temel Yaşam Desteği Kılavuzunda anlatılmamaktadır. 2025 ERC İlk yardım kılavuzunda anlatılmaktadır. •Ancak 2025 AHA TYD kılavuzunda bu konudan bahsedilmektedir.

Yabancı Cisme Bağlı Hava Yolu Tıkanıklığı yaygın bir tıbbi acil durumdur. Erişkinlerde olguların çoğu gıdaya bağlıyken, pediatrik yaş grubunda hem gıda hem de gıda dışı materyallere bağlı olabilir. Hava yolu tıkanıklığı olan bireyler genelde iki elini boynuna götürerek kavrarlar.•

Bilinçli erişkin hastalarda Yabancı Cisme Bağlı Hava Yolu Tıkanıklığı

◦Bilinçli erişkin hastalarda Yabancı Cisme Bağlı Hava Yolu Tıkanıklığı, tıkanıklığın derecesine bağlı olarak genellikle hafif veya ağır olarak sınıflandırılır. ▪

Hafif Yabancı Cisme Bağlı Hava Yolu Tıkanıklığı

▫Hafif ya da kısmi hava yolu tıkanıklıkları sıklıkla öksürük ve nefes almada zorluk ile ortaya çıkar. Hasta konuşabilir ve öksürebilir. Bu olgular çoğu zaman öksürükle kendiliğinden düzelebilir; ancak tam hava yolu tıkanıklığına ilerleyebilir.▫Bu hastalarda hastanın kendi öksürme çabasını sürdürmesi için teşvik edilmelidir.▪

Ağır Yabancı Cisme Bağlı Hava Yolu Tıkanıklığı

▫Ağır ya da tam hava yolu tıkanıklıkları ise zayıf veya hiç olmayan öksürük, konuşamama, renk değişiklikleri (siyanoz) ve bilinç düzeyinde değişikliklerle seyreder; yabancı cisim çıkarılmazsa hızla bilinç kaybı, apne ve kardiyak arreste ilerleyebilir.•Ayrıca nefes almada artan zorluk, etkisiz öksürük ve kötüleşen hırıltı gibi belirtiler de hastanın ağır tabloya ilerleyişini göstermektedir.▫Bu hastalarda tıbbi müdahale gerekir. Bu tıbbi müdahaleler:•Heimlich manevrası•parmak süpürme hareketi•ve göğüs baskısı olabilir.▫Şiddetli yabancı cisim hava yolu tıkanıklığı (YCAO) olan yetişkinlerde kurtarıcılar,•nesne çıkana veya hasta tepkisiz hale gelene kadar 5 sırt darbesi (slap) ve ardından 5 karın itme döngüsü uygulamalıdır. (2025 AHA)•

Bilinçsiz erişkin hastalarda Yabancı Cisme Bağlı Hava Yolu Tıkanıklığı

◦Ağır bir hava yolu tıkanıklığı bilinç kaybına yol açtığında, sırt darbeleri (slap) ve abdominal itmeler uygulanamaz hale gelir ve kardiyak arrest kaçınılmazdır. Göğüs kompresyonları, yabancı cismin dışarı atılmasını sağlayacak yeterli hava yolu basıncı oluşturabilir.◦Ağır kliniği olan erişkinler yanıtsız hale gelirse, kurtarıcılar göğüs kompresyonlarıyla başlayarak KPR’ye başlamalı ve kimse yapmadıysa acil yanıt sistemini aktive etmelidir.▪Soluk verebilmek için hava yolu açılırken görülebilen herhangi bir yabancı cisim çıkarılmalıdır.▪Görmeden yapılan parmak süpürme hareketi (blind finger sweep) önerilmemektedir. Çünkü kör yapılan bu hareket yabancı cismin daha da kötü bir konuma itilmesine neden olabilir.•Özel Durumlar◦Abdominal itmelerin etkili şekilde uygulanmasının ya mümkün olmadığı ya da uygun olmadığı bazı özel durumlar vardır (örneğin, kurtarıcıların hastanın abdomenini kavrayamaması, hastanın tekerlekli sandalyede olması, hastanın gebeliğin geç dönemlerinde olması). ▪Kurtarıcı kişinin abdomenini çevreleyemiyorsa, ağır FBAO’su olan erişkinlerde yabancı cisim çıkana kadar veya kişi yanıtsız hale gelene dek 5 sırt darbesi (slap) ardından 5 göğüs itmesi olacak şekilde tekrarlayan döngüler uygulanmalıdır.▪Gebeliğin geç dönemlerinde olan ve ağır FBAO’su bulunan erişkinlerde, yabancı cisim çıkana kadar veya kişi yanıtsız hale gelene dek 5 sırt darbesi (slap) ardından 5 göğüs itmesi olacak şekilde tekrarlayan döngüler uygulanmalıdır.

AHA: Yetişkin Yabancı Cisim Obstrüksiyon Algoritması

Heimlich Manevrası

Bilinci açık veya kapalı olan hastalarda katı bir cisim ile hava yolu tıkanmış ise en çok önerilen yöntem Heimlich manevrasıdır. Heimlich manevrası subdiyafragmatik abdominal itme ile diyaframı kuvvetli bir şekilde yukarı kaldırarak ve akciğerlerden hava iterek yapay bir öksürük oluşturur. Bilinci açık olan hastada heimlich manevrası: •

Hastanın arkasına geçilir.

•

Yumruğun başparmak tarafı hastanın göbek deliğinin hemen üzerine, göğüs kemiğinin (ksifoid çıkıntının) oldukça altına yerleştirilir.

•

Diğer el ile yumruk yapılan el kavranır ve hızlı, yukarı yönlü bir baskı uygulanır.

•Cisim çıkana veya hasta bilinç kaybı yaşayana kadar işlemi tekrar edilir.

Bilinçsiz Hastada Heimlich Manevrası

Bilinci kapalı hastada heimlich manevrası: •

Hasta sırtüstü sert bir yüzeye yatırılır. Hastanın bacakları üzerine oturulur.

•

Güçlü elin avuç tabanı hastanın göbek deliğinin hemen üzerine yerleştirilir.

•

Diğer el üzerine koyulur ve hızlı bir şekilde yukarı doğru baskı uygulanır.

Göğüs Baskısı Manevrası

Göğüs baskısı manevrası ise aşırı obez bireylerde veya hamileliğin ileri evrelerinde uygulanır, çünkü kurtarıcı, hastanın karnını sararak abdominal baskı uygulayamaz. Bilinci açık olan hastada göğüs baskısı manevrası: •

Hastanın arkasına geçilir.

•

Yumruğun başparmak tarafı hastanın sternumuna, kostaların kenarlarına ve ksifoid çıkıntıya dokunmadan yerleştirilir.

•

Diğer el ile yumruk yapılan el kavranır ve güçlü bir şekilde arkaya doğru baskı uygulanır.

•

Cisim çıkana veya hasta bilinç kaybı yaşayana kadar işlemi tekrar edilir.

Parmak Süpürme Hareketi

Bilinci kapalı hastada göğüs baskısı manevrası: •

Hasta sırtüstü sert bir yüzeye yatırılır. Hastanın yanında diz çökülür.

•

Eller göğüs kompresyonu için kullanılan pozisyona (sternumun alt kısmına) yerleştirilir ve hızlı baskılar uygulanır.

Bilinci kapalı olan hastalarda heimlich ve göğüs baskısı manevrasına ek olarak yabancı cisim görülüyorsa parmak süpürme hareketi yapılır.